De vergeten veertigers

Dat er jeugdwerkloosheid is weet iedereen. Dat het voor 50-plussers eveneens lastig is om een baan te vinden is ook bekend. Maar dat veertigers om hun leeftijd al als “moeilijk plaatsbaar' gelden weet bijna niemand.

zwolle / 16-12-2005 Jan bos / 40-er in loopbaanartikel. ©foto eric brinkhorst Brinkhorst, Eric

“Het gaat om een substantiële groep, waar we nooit rekening mee hebben gehouden“, zegt Adrie van Bokkem, bestuurder en bedrijfsgroepvoorzitter bij vakcentrale De Unie. “Voor werkloze jongeren gebeurt een hoop. Daar is de samenleving alert op. Maar dit is een vergeten groep. We hebben met z'n allen zitten slapen. Als vakbeweging mogen we best het boetekleed aantrekken.“ Van Bokkem is nog niet eens zo lang op de hoogte van de omvang van het probleem. Als Statenlid voor de PvdA in de provincie Utrecht is hij betrokken bij een expertgroep arbeidsmarkt. De groep zou zich vooral bezighouden met jeugdwerkloosheid, maar toen ze de cijfers wat beter bekeken kwamen ze erachter dat zich onder de langdurig werklozen nogal wat veertigers bevinden.

Volgens het CWI (Centrum voor Werk en Inkomen) zijn er 177.000 werklozen tussen de 40 en 49 jaar. Ter vergelijking: in de groep 15 tot 29 bevinden zich 140.000 werklozen. De groep veertigers komt heel moeilijk weer aan het werk. Van elke 100 vacatures worden er slechts 16 ingevuld door 40-plussers. In de leeftijdscategorie 40-49 zitten maar liefst 110.000 mensen al meer dan een jaar thuis. Volgens de Arbeidsmarktanalyse 2005 van de RWI (Raad voor Werk en Inkomen) hebben vooral de hoogopgeleide 40-plussers het moeilijk.

“Mij valt op dat bijna niemand dit weet“, zegt Twan Houben. Hij is betrokken bij JobRotary, een initiatief van Rotary Nederland om werkloze 40-plussers aan een baan te helpen. Verspreid over het hele land bieden 400 Rotarians zich aan als mentor, doorgaans mensen met een uitgebreid netwerk. Zij voeren een paar gesprekken met de werklozen en bieden praktische ondersteuning. “Ze kunnen je helpen met het vinden van de goede kanalen of met het ordenen van een versnipperd cv. Er zijn nogal wat mensen die iedere vier jaar in een andere branche werken. Na verloop van tijd weten ze veel van processen en organisaties, maar ze missen specialistische branchekennis, terwijl daar tegenwoordig vaak om wordt gevraagd.“ Volgens Houben vindt 15 tot 40 procent van de werklozen die bij JobRotary aankloppen binnen een jaar een baan. “De regio is bepalend. Naarmate een gebied stedelijker is, is het succespercentage hoger.“

Het zijn niet alleen de jongeren en de 50-plussers die het moeilijk hebben op de arbeidsmarkt. De werkloosheid onder veertigers is minstens zo hoog en vaak zitten ze langer dan een jaar thuis.

Een groot deel van de werkloosheid onder veertigers is het gevolg van reorganisaties. “Daar ken ik veel voorbeelden van“, zegt Houben. “Bedrijven worden verkocht en de nieuwe aandeelhouder komt met een eigen managementteam, vaak zonder te kijken naar de mensen die er zitten.“ Ook het feit dat in sommige bedrijfstakken het principe last in first out onder druk staat, zorgt voor een toename van het aantal oudere werklozen. “Outsourcen' is eveneens een belangrijke oorzaak. Veel bedrijven deden het automatiseringswerk aanvankelijk zelf, besteedden het vervolgens uit aan automatiseringsbedrijven die het momenteel op hun beurt vaak weer uitbesteden aan lagelonenlanden. Het feit dat deze mensen allemaal vissen in een kleine vijver maakt de situatie extra lastig. Houben: “Er zijn nu eenmaal meer banen op middenniveau dan op hoog niveau.“

Zal het probleem niet vanzelf opgelost worden als de economie weer aantrekt? Of in 2008, als grote groepen babyboomers de arbeidsmarkt verlaten, waardoor er volgens de RWI (Raad voor Werk en Inkomen) een tekort ontstaat aan hoogopgeleide werknemers? “Dat zou waar zijn als iedereen gelijke kansen had op de arbeidsmarkt“, zegt Van Bokkem, “Dat is niet zo. Van de 40-plussers die werkloos zijn slaagt 17 procent erin om binnen een half jaar iets anders te vinden. Bij mensen onder de 25 jaar ligt dat percentage op 50 procent.“ Ook Houben is hier somber over. “Mensen die een paar jaar niet gewerkt hebben zijn straks waarschijnlijk niet meer in staat om die vacatures te vervullen.“

“De werklozen hebben vandaag een probleem, de maatschappij morgen“, beaamt Van Bokkem. Maar hij vindt wel dat het niet alleen aan de werkgevers ligt, maar soms ook aan de veertigers zelf. “Het is een kritische groep. Ze stellen eisen, ze willen liever geen status inleveren en ze zijn vaak ook niet bereid om in een ander vakgebied aan de slag te gaan. Ook qua loonniveau zijn ze niet altijd even flexibel.“ Bovendien is het een groep die moeilijk met werkloosheid kan omgaan. Voor veel 40-plussers is alleen al het schrijven van een sollicitatiebrief een probleem. “We denken wel dat mensen tegenwoordig hoppen van de ene baan naar de andere, maar de gemiddelde arbeidsduur bij een werkgever is toch nog 11 jaar“, zegt Van Bokkem, “Als je 11 jaar bij hetzelfde bedrijf hebt gewerkt en in die tijd nooit ergens anders hebt gesolliciteerd is het lastig om dat opeens wel te moeten.“ Ook Houben komt dit probleem tegen bij Jobrotary. “Dat zijn mensen die hun werk deden en daar goed in zijn, maar die niet altijd even goed weten hoe ze zichzelf moeten verkopen.“

De fout is dat zowel de vakbonden als de werkgevers en de politiek de veertigers eigenlijk vergeten zijn, vindt Van Bokkem. “Je legt automatisch de prioriteit bij jonge mensen die nog 40 jaar moeten werken. Dat is begrijpelijk, maar we hebben te weinig gedaan aan loopbaanplanning. En hoewel we nu veel praten over leeftijdsbewust personeelsbeleid komt daar niet erg veel van terecht. In sommige bedrijven wordt er nauwelijks iets gedaan aan trainingen voor 40-plussers. Misschien eens een cursusje, maar niets extra's. Terwijl je jezelf moet blijven scholen. Zodat je je niet hoeft af te vragen wat je nu eigenlijk kunt als je morgen op straat komt te staan.“

Volgens hem komt dat doordat werkgevers en werknemers allebei gewend geraakt zijn aan een uitstroombeleid. Als de oudere werknemers op de agenda stonden, ging het er nooit om hoe deze groep actief kon blijven, maar hoe ze zo soepel mogelijk konden uittreden. Omdat dit al sinds de jaren zeventig gebeurt, zijn 40-plussers gestigmatiseerd, vindt Houben. “Men denkt dat ze star zijn.“ “Hun imago moet veranderen“, vindt Van Bokkem, “Het is een groep met veel kennis en levenservaring. Daar moet de nadruk op liggen.“

Ook denkt Houben dat het helpt als werkgeversorganisaties en brancheorganisaties projecten opzetten die vergelijkbaar zijn met JobRotary. “Dan komen mensen sneller aan het werk, waardoor ze geschikt blijven voor de arbeidsmarkt. Dat zou nu moeten gebeuren, voordat de tekorten straks ontstaan. Dat scheelt niet alleen veel geld, maar ook een boel menselijke ellende.“

www.jobrotary.nl

    • Wilma van Hoeflaken