Weerzien met Rembrandts magistrale schetsen

De grootste verzamelingen tekeningen van Rembrandt bevinden zich al lang niet meer in Nederland, maar in de belangrijke musea van Europese hoofdsteden. Het British Museum in Londen spant de kroon met 86 exemplaren, op de voet gevolgd door het Louvre in Parijs met negen bladen minder. In Nederland is het Rijksprentenkabinet in Amsterdam, met zestig tekeningen, veruit het beste voorzien. De collectie die hier in omvang op de tweede plaats komt, bezit ongeveer de helft van dat aantal. Met als aanleiding het juist begonnen Rembrandtjaar, toont Museum Boijmans Van Beuningen nu alle 31 eigenhandige tekeningen van Rembrandt uit eigen bezit, samen met de vier bladen waarvan de toeschrijving aan de meester twijfelachtig is. De tentoonstelling wordt verder aangevuld met zo'n 65 tekeningen van de hand van leerlingen en navolgers.

Liggende leeuw in Boymans Van Beuningen

Het komt niet vaak voor dat alle Rembrandt-tekeningen uit één collectie tegelijkertijd te zien zijn. In Museum Boijmans deed de laatste gelegenheid zich meer dan vijftien jaar gelden voor. Alleen al daarom is de expositie de moeite waard. Zij biedt een weerzien, of zelfs een eerste kennismaking, met bladen als de intieme schets van Rembrandts vrouw Saskia in het open raam, de studie voor een van de figuren in het beroemde schilderij De Staalmeesters, of de tekening van zoiets exotisch als een liggende leeuw. Uit zulke werken blijkt het even magistrale als onconventionele kunstenaarschap van Rembrandt. Lang niet altijd lijkt hij zich te hebben bekommerd om de juiste weergave van proporties en anatomie, terwijl die losse, onacademische stijl vaak toch tot heel overtuigende en aantrekkelijke resultaten leidt.

De expositie biedt een overzicht van veel van de thema's en technieken in de tekeningen van Rembrandt en kunstenaars uit zijn omgeving, zoals Jan Lievens, Ferdinand Bol en Arent de Gelder. Schetsen en meer uitgewerkte tekeningen in pen en krijt tonen figuurstudies, ideeën voor grotere composities, portretten, of modellen voor schilderijen of prenten. En, bij de nieuwsgierige Rembrandt zelf, twee tekeningen die zijn gebaseerd op zeventiende-eeuwse miniaturen uit India.

Het meest consistente gedeelte van de tentoonstelling is de bovenverdieping van het prentenkabinet, die geheel is gewijd aan landschapstekeningen. Rembrandt heeft maar weinig landschappen geschilderd, maar zijn tekeningen met gezichten rond Amsterdam en Haarlem tonen zijn belangstelling voor de weergave van boerderijen en waterpartijen. Deze tekeningen worden omringd door een dertigtal bladen van tijdgenoten met studies van bomen en landschappen, gezichten op kerken, kastelen en steden - van de kerk van Oosterbeek door Anthonie van Borssom tot Lambert Doomers gezicht op de Dom van Keulen.

Anders dan bijna gebruikelijk is geworden, gaat de tentoonstelling nauwelijks in op kwesties van toeschrijving. In bijna alle gevallen worden de interpretaties gevolgd die in 1988 zijn geboekstaafd bij de laatste grote herijking en presentatie van de Rembrandts in Boijmans. De catalogus is dan ook vooral een mooi uitgegeven plaatjesboek, waarin een groot gedeelte van de geëxposeerde tekeningen is afgebeeld. Om thuis te bekijken totdat dit kleine maar fraaie ensemble weer eens wordt getoond.

Zaterdag in “M': Rembrandt Special

Tentoonstelling: Rembrandt in Rotterdam; Tekeningen van Rembrandt en zijn kring. Museum Boijmans Van Beuningen, Rotterdam. Te zien t/m 5/3. Catalogus, 38,50 (geb. 50,00). Inl.: 010-4419475 of www.boijmans.nl

    • Bram de Klerck