Schuld en schaamte bij boeren in Punjab

Schulden door problemen in de landbouw en oplopende bruidsschatten drijven Indiase boeren tot zelfmoord. In deelstaat Punjab krijgt het probleem eindelijk erkenning.

Inderjit Singh Jaijee begint de lijst voor te lezen: “Silander Singh: 22 jaar, zelfmoord door middel van het drinken van pesticide, 150.000 rupees (2.900 euro) schuld, in bezit van 0,6 hectare landbouwgrond. Mahinder Singh: 22 jaar, zelfmoord door verdrinking, 150.000 rupees schuld, in bezit van 0,4 hectare grond. Dasrat Singh: 30 jaar, zelfmoord door ophanging, 100.000 rupees schuld, in bezit van 2 hectare grond.“

Locatie: Bhoolan, een boerengehucht van 600 huisjes. Een plaatsje in de Punjab, de Noord-Indiase deelstaat aan de Pakistaanse grens. De voorgelezen namen zijn van inwoners van Bhoolan, boeren die geen uitweg meer zagen uit hun bestaan van schuld en schaamte.

Jaijee, oud-politicus en zelf ook boer, zit op een plastic stoeltje op het dorpsplein, een verharde oppervlakte van misschien 35 vierkante meter. Gehurkt, staand of gezeten op twee neergezette charpoys, met touw bespannen bedden, luisteren steeds meer mannen van Bhoolan naar de woorden van de onverwachte bezoeker. Mannen met verweerde hoofden, in afgedragen, vuile, zandkleurige kurta's, de traditionele dracht in Noord-India. Het zijn allemaal boeren, net als de doden uit Jaijees dossier.

Een van de laatsten op de lijst van uiteindelijk 51 namen is die van de veertigjarige Omi Devi, de enige vrouw. Zij sprong in een van de irrigatiekanalen naast het dorp en kwam niet meer boven. Devi liet drie kinderen achter. Op het pleintje bevestigen alle aanwezigen de namen en bijbehorende doodsoorzaken. De 75-jarige Pritam Singh, een broodmagere man, buigt voorover en fluistert zodat de anderen hem niet kunnen horen: “Mijn schulden zijn onbetaalbaar. Ik heb vaak overwogen om mezelf van kant te maken, maar dan zadel ik mijn kinderen op met het probleem. Er is geen uitweg. We kunnen niet eens een buskaartje kopen om weg te trekken naar de grote stad.“

Zelfdoding onder Indiase boeren is wijdverspreid. Volgens de National Sample Survey Organisation (NSSO), een onderzoeksinstelling van de overheid uit Calcutta, hebben vorig jaar in India tussen april en december officieel 1.529 boeren zelfmoord gepleegd. Volgens het instituut zijn hoge schulden als gevolg van leningen voor het kopen kunstmest en pesticiden meestal de verklaring voor hun wanhoopsdaden. Van de 51.770 boerenhuishoudens die NSSO in 2003 onderzocht bleek bijna de helft in de schulden te zitten.

Oud-parlementariër Jaijee, een Sikh en zeventiger, is sinds 1997 bezig het aantal zelfmoorden in zijn deelstaat in kaart te brengen. Daarbij krijgt hij hulp van de faculteit Sociologie van de Universiteit van Punjab. Maar vooral gaat hij zelf op pad, langs de dorpen om een uitgebreide inventarisatie te maken. “Ik ben in dit gebied opgegroeid“, zegt hij. “Ik zie hoe de gemeenschappen hier ontwricht raken door de troosteloze toestand.“ Naast het plein zit een verwarde jongen op de grond. Af en toe schreeuwt hij. “Zijn vader en broer hebben zelfmoord gepleegd en die klap is hij mentaal niet meer te boven gekomen“, zegt Jaijee.

Zijn bevindingen zijn onthutsend. Een rondgang langs tachtig dorpen leverde meer dan 2.000 zelfmoordgevallen op in een tijdsbestek van tien jaar. De regering in de deelstaat Punjab wil dat getal echter niet als officieel erkennen. Het gaat prima met de boeren, is de officiële verklaring van de deelstaat, die zichzelf graag profileert als de graanschuur van India. In de Punjab zijn meer dan 12.500 boerengemeenschappen.

Vorige maand is Jaijee beloond voor zijn jarenlange strijd, die hij ook via de rechter voert. Het gerechtshof van Chandigarh, de gedeelde hoofdstad van deelstaten Punjab en Haryana, heeft bepaald dat er een onafhankelijke landbouwcommissie moet worden ingesteld die de leefsituatie en zelfmoorden van boeren in de Punjab moet onderzoeken.

Het werkelijke aantal zelfmoorden onder boeren ligt waarschijnlijk hoger dan de officiële cijfers aantonen, zegt Daljit Ami, een documentairemaker uit de Punjab die het leven van kleine boeren en landarbeiders vastlegt. Familieleden van boeren die zelfmoord hebben gepleegd zijn niet snel geneigd de dood te registeren bij de politie. Uit schaamte en vrees voor represailles, zegt Ami. “Zelfmoord is een strafbaar feit in de Punjab. Je loopt de kans dat de politie gaat onderzoeken of er een familiegeschil over land op de achtergrond speelt.“

De onvoorspelbare moesson en een toename van gewassenziektes sinds de jaren negentig hebben investeringen in het boerenbedrijf omhoog gestuwd. Tegelijkertijd hebben Indiase staatbanken de afgelopen jaren in stilte afscheid genomen van de weinig lucratieve agrarische sector. Daardoor zijn de boeren vaker aangewezen op woekeraars die leningen tegen torenhoge rentes verstrekken. In Bhoolan hebben bijvoorbeeld alle boeren leningen gesloten bij een tussenpersoon die 28 procent rente rekent, terwijl de rente bij de bank 9 procent bedraagt.

Sinds de ingezette liberalisering van de Indiase economie vijftien jaar geleden heeft de staat zich bovendien als afnemer van de boeren (tegen minimumprijzen) grotendeels teruggetrokken. De prijs die de overheid biedt voor de oogsten ligt tegenwoordig vaak onder de werkelijke kostprijs van de oogst. Gemiddeld verdient een boer in de Punjab zo'n 1.500 rupees per maand, ongeveer 28 euro.

Een andere verklaringen voor de groeiende schuldenlast is de uit de hand lopende financiering van huwelijken. Vooral voor boeren die hun dochters willen uithuwelijken lopen de kosten al snel op. Hoewel de ouders van de bruidegom officieel geen bruidsschat meer mogen eisen in India, blijft dat op het platteland een onuitroeibare traditie. Volgens econome Jayati Ghosh lenen boeren bedragen die soms gelijk zijn aan de inkomsten van een generatie arbeid. “De bruiloft moet grootst zijn en niemand wil onderdoen voor de rest van het dorp“, zegt Ghosh. “Zonder bruidsschat geen man. En het leven van een vrouw zonder man is op het platteland niet veel waard.“

Dat ondervond ook de 23-jarige Akali Dal uit Bhoolan. Haar gezicht gaat volledig schuil achter een sluier - volgens de lokale traditie mogen de vrouwen hun uiterlijk niet aan vreemdelingen tonen. Twee jaar geleden trof zij haar man dood naast zich aan toen zij 's ochtends wakker werd. Akali Dal zegt: “Hij doodde zichzelf door het drinken van pesticide.“

Na twee jaar huwelijk had hij haar achtergelaten met een schuld van een paarduizend euro, hun twee kinderen en zijn dertienjarige zusje. “De oom van mijn man heeft de schuld afbetaald“, vertelt ze. Haar echtgenoot durfde uit schaamte zijn rijke oom zelf niet om hulp te vragen.

    • Philip de Wit