Regio is niet tweederangs

Veel kranten verliezen abonnees. Regionale kranten zoeken hun heil in schaalvergroting. ,,Maar als je kranten als een stervende business beschouwt, zullen ze ook sterven.“

Assen - 03-01-2006 Kranten kiosk met landelijke en regionale kranten. De Leeuwarder Courant. Foto: Sake Elzinga Elzinga, Sake

Leeuwarden, 3 jan. - Het Rotterdams Dagblad is sinds september een katern in het AD. De Gooi- en Eemlander wordt deels vanuit Alkmaar gemaakt. De uitgever van het Leidsch Dagblad onderzoekt of de krant wellicht maar drie of vier keer per week moet verschijnen. Almere heeft helemaal geen regionale krant.

En zelfs bij de Leeuwarder Courant, de best presterende regionale krant van Nederland, daalde de totaal verspreide oplage afgelopen jaar met bijna 4 procent. ,,Voor de jongere generaties is een betaalde krant geen vanzelfsprekendheid meer“, zegt hoofdredacteur Rimmer Mulder. ,,We raken evenveel lezers kwijt als vroeger, maar slagen er minder goed in nieuwe abonnees te vinden.“

De Nederlandse dagbladen raken hun “gewone' abonnees kwijt, zo blijkt uit de oplagecijfers van het Amsterdamse Oplage Instituut (HOI), die vandaag zijn gepubliceerd. Dat verlies wordt deels goedgemaakt door nieuwe lezers die de krant alleen op vrijdag en zaterdag of alleen op internet willen lezen. Maar de totale oplage van de dagbladen is gedaald van 4,0 miljoen in 2004 tot 3,85 miljoen stuks in het derde kwartaal van 2005. Iets meer dan de helft daarvan zijn regionale titels.

Mulder (57) maakt zich zorgen over de regionale kranten. Zijn krant heeft een stichting, voortgekomen uit het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, als grootaandeelhouder. Maar de drie grootste Nederlandse krantenuitgevers, Wegener, PCM en de Telegraaf, bezuinigen volgens Mulder zo fors bij hun regionale kranten dat de kwaliteit daaronder lijdt - en ook de regionale democratie.

,,De topman van De Telegraaf, Swartjes, heeft hardop gezegd dat hij niets meer ziet in regionale kranten“, zegt Mulder. ,,En het nieuwe AD is in theorie een verzameling regionale kranten, maar in praktijk zie je dat het regionale nieuws volstrekt secundair is. Als je in een krant het landelijke en het regionale nieuws gaat scheiden, dan benadruk je dat het regionieuws tweederangs nieuws is. Terwijl de mensen juist daarvoor de krant kopen. Bij ons staat bijvoorbeeld ook op pagina twee, de economiepagina, al regionaal economisch nieuws, geschreven door dezelfde mensen die ook ABN Amro volgen.“ Mulder vreest dat het verlies van regionale krantentitels gevolgen kan hebben voor de samenleving. ,,Een goed functionerende democratie begint bij een goed geïnformeerde burger. En het publieke debat kan ook niet zonder goede regionale journalistiek“, zegt Mulder.

'Wij zijn een samenbindend element'

Meestal is, door hun bereik, de belangrijkste rol daarbij weggelegd voor regionale kranten. “De gemeenschap is versplinterd. Behalve het Nederlands elftal hebben we weinig samenbindende elementen. De regionale krant is er tenminste nog één. Wij bereiken dagelijks 60 procent van de Friezen. Je ziet het aan de overlijdensadvertenties na Kerst. Dan hebben we drie pagina's. Mensen willen hun emotie delen, en doen dat via de krant.“

Ondanks de dalende oplagecijfers van de dagbladen, hebben de meeste gemeentes in Nederland nog steeds een ruim aanbod van lokale media, zo blijkt uit een nog niet gepubliceerd onderzoek van Maurice Vergeer van de Radboud Universiteit uit Nijmegen in opdracht van het Bedrijfsfonds voor de Pers. “Het aanbod varieert per gemeente van 2 tot 31 verschillende media, met een gemiddelde van bijna 10 per gemeente“, zegt Vergeer. Zo worden per gemeente gemiddeld nog tussen de één en twee edities van een regionale krant aangeboden en ruim 5 huis-aan-huisbladen. Ook heeft 83 procent van de gemeentes een publieke lokale radio-omroep. Op plaatsen waar de regionale kranten het moeilijk hebben, komen kansen voor nieuwsbladen (betaalde kranten maar niet dagelijks) en gratis huis-aan-huisbladen.

Alle drie de grote krantenuitgevers zijn actief bezig met het reorganiseren van hun regionale titels, gedreven door de dalende oplagecijfers in combinatie met de slechte advertentie-inkomsten door de tegenvallende economie van de afgelopen jaren.

Binnen het Telegraaf-concern worden bijvoorbeeld de twee Limburgse regionale krantentitels verkocht, mogelijk aan de Belgische uitgever Concerta. En bij de Hollandse kranten kijkt de directie of het mogelijk is om van het Leidsch Dagblad zo'n nieuwsblad te maken, dat niet meer dagelijks zal verschijnen. Twintig jaar geleden was Leiden nog een stad met twee regionale kranten, met naast het Leidsch Dagblad ook de Leidse Courant.

De belangrijkste bezuinigingsoperatie vond afgelopen jaar plaats bij het nieuwe AD, een samenvoeging van het oude Algemeen Dagblad met verlieslijdende kranten als de Haagsche Courant en het Utrechts Nieuwsblad en een (nog) winstgevende krant als het Rotterdams Dagblad. De gezamenlijke oplage in het derde kwartaal van 2004 van die kranten bedoeg 640.000 stuks. De nieuwe fusiekrant had eind september 2005 een oplage van 583.000 stuks en per 2 janauri 2006 een oplage van 555.000 stuks.

Hoofdredacteur Jan Bonjer van het AD is het niet eens met de analyse van zijn college Mulder van de Leeuwarder Courant. ,,In de nieuwe krant staat meer regionaal nieuws dan in de oude, maar dat is moeilijk te zien als je niet alle edities onder ogen krijgt“, zegt Bonjer. “Wat onze lezers wel aangeven is dat het regionale nieuws niet herkenbaar genoeg was. Daarom maken we er vanaf 17 januari aparte, uitneembare katernen van.“

De Leeuwarder Courant is samen met het Dagblad van het Noorden onderdeel van de Noordelijke Dagblad Combinatie. Dat bedrijf is in handen van een stichting die niet naar winstmaximalisatie streeft.

Het nieuwe AD is een samenwerkingsverband van de uitgevers PCM (NRC Handelsblad, Volkskrant) en Wegener (De Gelderlander). Hoofdredacteur Mulder legt de schuld voor de bezuinigingen bij de regionale titels bij het topmanagement van de drie grote krantenuitgevers - twee beursgenoteerde concerns en één uitgever (PCM) die in handen is van het Britse Apax, een investeerder die het bedrijf over een paar jaar naar de beurs wil brengen.

,,De top van de grote uitgevers behandelt regionale kranten als een stervende business. Het lijkt wel of zelfs Wegener, dat alleen maar regionale kranten heeft, niet meer gelooft in regionale kranten. Als je dat doet, zullen die kranten ook sterven. Natuurlijk moeten kranten bezuinigen als ze abonnees en advertenties kwijtraken, maar de oplossing ligt niet alleen in schaalvergroting. Ik geloof juist in schaalverkleining. Kijk naar Het Parool, dat is uit PCM losgemaakt en is nu weer de grootste in Amsterdam en daardoor weer interessant voor adverteerders.“

Hij hoopt dat de uitgevers die niet meer geloven in hun titels, er dan ook afstand van nemen. ,,De regionale kranten van De Telegraaf zouden echt beter af zijn als ze bij ons concern terecht zouden komen“, zegt Mulder.