Het rijk heeft de vissers van Urk nooit begrepen

De burgemeester van Urk stopte nadat hij zijn ambtsgeheim had geschonden. Lokale politici zeggen dat hij “geslachtofferd“ is.

Peinzend staat Johan de Groot, waarnemend burgemeester van Urk, voor een foto aan de muur van de burgemeesterskamer. Daarop loopt zijn voorganger Dick Schutte naast Beatrix door het dorp. Hij kijkt op naar de koningin.

Niemand, zegt CDA'er De Groot, is zo integer en betrouwbaar als deze man. “De gedachte dat Schutte zou sjoemelen is voor Urkers hetzelfde als wanneer ze zouden horen dat majoor Bosshardt Herman Brood van het Hilton zou hebben geduwd.“

In november vonniste de rechtbank dat Schutte zijn ambtsgeheim had geschonden. De burgemeester had bewust informatie over invallen op Urker viskotters gedeeld met de directeur van de visafslag.

Schutte, lid van de ChristenUnie, was niet de enige burgemeester die in 2005 in de problemen kwam. Zo deden in Rijnwoude wethouders aangifte tegen de burgemeester, vanwege zijn declaratiegedrag. Hij nam zelf ontslag. De burgemeester van Heythuysen moest weg toen zij met onbetaalde lippenstift een drogisterij uit liep.

Meestal verliezen burgemeesters die onder vuur liggen de steun van hun raad, maar niet op Urk. Voor de fractievoorzitters van de Urkse gemeenteraad, die op de dag van de rechterlijke uitspraak bij elkaar kwamen, was het na tien minuten al duidelijk. Ze hadden het wel kort gehad over de voorbeeldfunctie van de politiek, maar unaniem besloten ze Schutte te steunen. Dus reageerde het gemeentebestuur via de eigen website: “Dick Schutte kan, wat het gemeentebestuur van Urk betreft, weer aan de slag als burgemeester van Urk.“ Zelf ging hij overigens, na twee goede gesprekken met minister Remkes (Binnenlandse Zaken, VVD), met vervroegd pensioen. Vandaag besloot hij niet in hoger beroep te gaan.

Over de rechtszaak zijn de politiek leiders van Urk niet te spreken. Natuurlijk, Schutte had een foutje gemaakt, maar het fraudeonderzoek had er niet onder geleden - en dus was de opgelegde boete van 500 euro straf genoeg. “We moeten het niet bagatelliseren, formeel gezien had het niet gemogen. Maar je moet het wel in de juiste verhoudingen zien, geen mens is zonder zonden“, zegt Freek Brouwer, fractievoorzitter van de ChristenUnie en in het dagelijks leven directeur van basisschool Frits Bode.

Kijk goed naar het vonnis, en naar de feiten, zeggen de politici. Daaruit blijkt al dat het om een zaak met een “minuscuul karakter“ gaat. Twee telefoontjes over het fraudeonderzoek pleegde Schutte met de directeur van de visafslag waar Schutte zelf voorzitter van was): één over een inval bij de visafslag zelf, die op het moment van het telefoongesprek al had plaatsgevonden (hier was volgens de rechtbank dan ook geen sprake van geheime informatie).

In het andere telefoongesprek - waarin Schutte volgens de rechtbank wel zijn ambtsgeheim schond - ging het over een op hande zijnde inval op Urker kotters in Den Helder. Maar eigenlijk verklapte Schutte in dat gesprek ook geen geheim, zegt waarnemend burgemeester De Groot: “Elke visser hier weet dat je na een inval in de afslag ook invallen op schepen kan verwachten.“ Dat Schutte hiervoor een boete kreeg is al aan de zware kant, een sepot, desnoods een berisping was meer op zijn plaats geweest. Maar dat de burgemeester zijn ambt zou verliezen, dat zou echt buiten alle proporties zijn, daar wilde Urk niet aan meewerken.

Urkers zijn er van overtuigd dat Schutte geslachtofferd is, zegt zijn vervanger De Groot, die bij herhaling benadrukt “niet als persoon, maar als woordvoerder van het gemeentebestuur te spreken“. De rechtszaak was nodig om Schutte te “liquideren“, denkt Klaas Koffeman, fractievoorzitter van de Unie Gemeentebelangen. “Ik weet het niet zeker, maar ik heb het idee dat er van hogerhand een opdracht was om door te zetten. Er moest een voorbeeld gesteld worden.“ Ook de andere politici vermoeden dat óf de regering óf het openbaar ministerie op deze manier wilde laten zien dat het openbaar bestuur brandschoon moet zijn.

Als je de integriteit van de politiek zo wil beschermen, kan je wel aan de gang blijven, denkt Tiemen Hakvoort, fractievoorzitter van het CDA. “Alsof de leden van de Tweede Kamer en de regering allemaal brandschoon zijn. Ik vraag het mij af.“ Neem nou het verkeerd informeren van de Kamer door Verdonk, zegt Brouwer. “In de sorry-cultuur van Den Haag is dát zo afgehandeld.“

Dat juist Schutte als voorbeeld is gesteld, dat steekt, zegt Brouwer. “Wij hebben wel eens het gevoel, misschien is het te negatief gedacht, komt het nou omdat we Urk zijn?“ De mensen van Urk hebben altijd keihard voor hun bestaan moeten vechten, zegt De Groot: “U en ik zitten hier warm en comfortabel, maar heeft u wel eens een kotter van binnen gezien?“ Dat gevecht om te overleven is nooit door het rijk begrepen.

Op de zolder van museum Het Oude Raadhuis praat Klaas Koffeman over de geschiedenis van het dorp. Eerst raakte Urk de Zuiderzee kwijt, toen het IJsselmeer, daarna de Noordzee. Het dorp voelt zich al jaren lang van alle kanten aangevallen. In de jaren zeventig kwamen de visquota. “Als iedereen zich daar toen aan gehouden had, was de vloot ten onder gegaan“, zegt Koffeman, die in zijn tijd als wethouder ook nog voor de rechter verscheen vanwege visfraude. Het gesjoemel met quota was puur lijfsbehoud, hulp van de buitenwereld was er niet.

Schutte werd - en dat is bijzonder voor iemand van buiten - gezien als een man die opkwam voor Urk. De Groot: “En dan komt zoiets. Men krijgt hier dan het gevoel, ze moeten ons weer hebben.“

De fractievoorzitters maken zich één verwijt: dat ze Schutte hebben toegestaan voorzitter van de afslag te worden. Het leek heel normaal, maar nu zouden ze zo'n vermenging van belangen niet meer toestaan. Hakvoort: “Denk niet dat de Urker politiek geen zelfreinigend vermogen heeft.“

    • Derk Stokmans