Hersenscan voorspelt dementie

Dementie is in de hersenen vaak al zichtbaar jaren voordat de eerste symptomen zich openbaren. Dat blijkt uit langlopend onderzoek onder vijfhonderd ouderen uit Rotterdam en omgeving.

Ouderen met een kleine hippocampus of amygdala hadden in deze studie enkele malen meer kans om dement te worden. De hippocampus en de amygdala zijn hersengebieden bovenaan de hersenstam die bij ouderen met de ziekte van Alzheimer altijd sterk (25 tot 40 procent) verkleind zijn. Nu blijkt dat bij patiënten deze hersendelen ook al kleiner zijn in de jaren voordat zij de eerste symptomen van dementie vertonen. Het Rotterdamse onderzoek is vandaag gepubliceerd in het medische tijdschrift Archives of General Psychiatry.

De studie is gedaan om ouderen met een grote kans op dementie op te sporen, zodat zij in de toekomst in een vroeg stadium behandeld kunnen worden. Een doeltreffend medicijn bestaat nu echter nog niet.

Een verkleinde hippocampus en amygdala zijn al jaren geleden bij dementiepatiënten gevonden, en later ook bij ouderen met minder ernstige geheugenklachten. De hippocampus, het eerste gebied dat bij de ziekte van Alzheimer aangetast wordt, is nodig voor het geheugen en voor ruimtelijke oriëntatie. De amygdala verwerkt emoties. De hersendelen krimpen bij patiënten, omdat hun hersencellen afsterven.

De onderzoekers van het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum maakten tien jaar geleden van ruim vijfhonderd zestigplussers een MRI-scan.

De ouderen werden daarna verdeeld in drie even grote groepen: met een grote, middelgrote en kleine hippocampus of amygdala.

De groep met de kleinste hersengebieden had in de zes jaar die volgden enkele malen meer kans op dementie dan de ouderen bij wie deze hersengebieden het grootst waren. Het risico is vier keer zo groot bij een kleine hippocampus, en zes keer bij een kleine amygdala. Dat geldt voor zowel Alzheimer als andere vormen van dementie; steeds vaker blijkt dat de kenmerken van de aandoeningen overlappen.

Het effect was het sterkst bij mensen die al geheugenproblemen hadden, maar het gold ook voor ouderen met een normaal geheugen. Overigens blijft een kleine amygdala of hippocampus bij de meeste ouderen zonder gevolgen. Van de 170 deelnemers met een kleine amygdala werden er 19 dement.

Er zijn volgens de medici dan ook meer maatstaven nodig om ouderen met een grote kans op dementie te identificeren. Hiervoor is vorig jaar een onderzoek gestart waarbij van meer dan tienduizend Rotterdammers MRI-scans gemaakt worden.

Neuroloog dr. T. den Heijer, die de nu gepubliceerde studie met collega's uitvoerde: “Onder de ouderen met een kleine amygdala of hippocampus zijn er waarschijnlijk die dat al hun hele leven hebben. Door mensen met tussenpozen te scannen, willen we gaan onderzoeken of juist snelle krimp van belang is voor het ontstaan van dementie.“ Mogelijk draagt ook krimp van andere hersendelen bij aan het ontstaan van dementie.