Hereniging vanachter het bureau

Drie Franse zussen leefden jarenlang in de veronderstelling dat al hun familie- leden waren omgekomen in de oorlog. Eind vorig jaar werden ze herenigd, nadat ze elkaar hadden gevonden via internet.

(From L) Judic, Annie and Lea (firstnames) pose at Granville station, northwestern France, 26 December 2005, after celebrating their first Christmas together since the deportation of their parents in 1942. Annie (C), who was three when her Jewish parents disappeared, was not aware of the existence of her two sisters, hidden in an orphanage in Paris during WWII, till Annie's husband found on internet a document leading to her siblings. The three met for the first time in May 2005. AFP PHOTO MYCHELE DANIAU AFP

Rotterdam, 3 jan. - “Een magnifiek cadeau.“ Zo noemden Annie Flesselles (66), Lea Sansous (72) en Judic Gendarme (74) hun gezamenlijke viering van het joodse lichtjesfeest, begin vorige week in het Franse Granville. Lea en Judic leefden 63 jaar lang in de veronderstelling dat hun zusje in de gaskamers van Auschwitz was omgebracht, samen met hun broers en ouders. Annie, op haar beurt, wist niet dat Lea en Judic de oorlog hadden overleefd in een weeshuis in Parijs. Het was haar echtgenoot die het bewijs leverde - met behulp van een namenregister op internet.

Holocaust-overlevenden die elkaar terugvinden via het web: het komt vaker voor dan je zou denken. In dezelfde week dat de drie Françaises werden herenigd, ontdekte de in Israël woonachtige Shoshana Shilon dat haar dood gewaande broer Binyamin op slechts anderhalf uur rijden van haar vandaan woonde.

Broer en zus hadden elkaar voor het laatst gezien in de jaren dertig in hun geboorteland Polen. Na de Duitse invasie van Polen was Shoshana op transport gesteld naar Auschwitz; Binyamin vluchtte van Polen naar Rusland, waar hij werd opgeroepen voor het leger. Hij hielp in 1945 mee bij de bevrijding van het kamp dat zijn zus slechts enkele weken daarvoor had verlaten. Onafhankelijk van elkaar emigreerden zij eind jaren veertig naar Israël.

Zowel Shoshana en Binyamin als Annie, Lea en Judic vonden elkaar terug met behulp van een database van het herdenkingscentrum Yad Vashem in Jerusalem. Het bestand werd ruim een jaar geleden op de website www.yadvashem.org gelanceerd en bevat drie miljoen namen van joden die tijdens de holocaust omkwamen - ongeveer de helft van het totale aantal joden dat het Nazi-tijdperk niet overleefde.

Op de website kunnen zogenoemde pages of testimony worden ingevuld: formulieren ter nagedachtenis aan de overledenen. Deze symbolische grafstenen bevatten vaak een schat aan bibliografische informatie: geboorteplaats, woonplaats, beroep, namen van ouders, enzovoorts. Daarmee ontstaat door de jaren heen een nagenoeg compleet familieportret.

Sinds de lancering van de database is www.yadvashem.org door ruim zeven miljoen mensen uit 215 landen bezocht, vertelt Estee Yari, medewerkster van Yad Vashem. ,,Honderden familieleden hebben elkaar via de website weer gevonden. Meestal gaat het om neven en nichten, maar er zijn ook voorbeelden bekend - zoals dat van de Franse zussen - uit de eerste lijn.“ Sinds de database ook via internet kan worden geraadpleegd, is de belangstelling volgens Yari enorm toegenomen. ,,Voorheen moesten nabestaanden in het vliegtuig stappen om hun geliefden op te sporen, nu kunnen ze dat in alle rust vanachter hun bureau doen. Een wereld van verschil.“

Ook op www.jewishgen.org kunnen overlevenden van de holocaust elkaar sinds 1997 via een speciale database traceren. Werd de website in het verleden vooral gespeld door stamboomfanaten, de laatste jaren wordt hij steeds vaker geraadpleegd door mensen die geliefden, vrienden of familieleden verloren tijdens de oorlog. Of door joden die de holocaust als onderduikkind overleefden, maar niets weten over hun eigen achtergrond.

Volgens Kathy Altman, oprichtster van JewishGen, bevat de database gegevens van overlevenden uit alle uithoeken van de wereld. Vaak gaat het volgens haar om tragische verhalen: een broer die voor het laatst op een perron werd gesignaleerd, kinderen die zich ruim zestig jaar na dato alleen het gezicht van een vader of moeder kunnen herinneren. Wie zichzelf of een ander in de verhalen op JewishGen herkent, kan een e-mail sturen. “Hartverwarmende succesverhalen' zijn uiteraard van harte welkom.

Er bestaat geen ontmoetingsplaats voor Nederlandse overlevenden van de holocaust. Wel is er enkele jaren geleden een “digitaal monument' in het leven geroepen voor Nederlandse joden die de Duitse bezetting niet hebben overleefd - inclusief mensen die tijdens de oorlog een natuurlijke dood zijn gestorven.

Op www.joodsmonument.nl staan uit privacy-overwegingen geen namen van overlevenden. Zij passeren hooguit anoniem de revue: als “kind', “echtgenote' of “echtgenoot' van degenen wier nagedachtenis levend gehouden wordt. ,,Een enkele keer informeren mensen bij ons of familieleden hebben gereageerd op de site“, vertelt projectleider Karin Hofmeester. “Alleen als beide partijen zich daarin vinden, geven wij gegevens door. Maar wat daar precies van terecht komt? We weten het niet.“

www.jewishgen.org

www.yadvashem.org

www.joodsmonument.nl

    • Danielle Pinedo