Tranen om een 53 jaar oude schans

Schansspringen in Garmisch-Partenkirchen behoort tot de weinige zekerheden in het leven. Maar er staan veranderingen op stapel. Er komt in 2008 een nieuwe schans. Niet bepaald met ieders instemming.

World Cup overall leader Janda Jakub from the Czech Republic celebrates after winning the second jumping of the 54th four hill ski jumping tournament in Garmisch Partenkirchen, southern Germany, January 1, 2006. Janda won the jumping ahead of Finland's Janne Ahonen and Matti Hautamaeki. REUTERS/Michael Dalder REUTERS

Nog één jaar en dan verdwijnt het baken van Garmisch-Partenkirchen. Tot verdriet van velen - de inwoners voorop - wordt de Olympiaschans in het Zuid-Duitse wintersportoord afgebroken. Er komt weliswaar een fonkelnieuwe schans voor in de plaats, maar toch: het zal daarna nooit meer worden zoals het was.

Die groene, authentieke schans in de schaduw van de beroemde berg Zugspitze is een icoon in de geschiedenis van het schansspringen en geldt al 53 jaar als een stabiele factor in een snel veranderende wereld. Immers: wat zou nieuwjaarsdag zijn zonder de zekerheid van schansspringen in Garmisch-Partenkirchen?

Nederland is geen land van schansspringers; verre van dat. Maar op die ene dag in het jaar wordt de onbekendheid voor één keer bemind. De affectie is zelfs zo heftig, dat een rechtstreekse uitzending van schansspringen op televisie algemeen wordt geaccepteerd. Wie is niet ooit na een zware nacht in een nieuw jaar ontwaakt met beelden van waaghalzen op ski`s?

En bij schansspringen in Garmisch-Partenkirchen hoort het kenmerkende stemgeluid van Evert ten Napel, die al sinds 1983 de wedstrijd voor Studio Sport van commentaar voorziet. Hij wilde er dit jaar mee stoppen, maar besloot ter voorbereiding op de Olympische Winterspelen in Turijn nog één keer naar de Beierse Alpen af te reizen. “Maar volgend jaar moet een jongere collega het maar overnemen, net zoals ik dat ruim twintig jaar geleden heb gedaan toen Herman Kuiphof het voor gezien hield.“

Ten Napel spreekt zijn woorden uit, terwijl hij op de laatste dag van het oude jaar aan de voet van de roemruchte schans de kwalificatiewedstrijd gadeslaat. Met enige nostalgie, maar zonder weemoed. “Moet je kijken“, zegt hij wijzend naar de berghelling rond de Olympiaschans. “Zie je de reclame? Die was er tot voor tien jaar niet. En de helikopter? Die vloog er evenmin. Weet je wat dat kost om zo'n ding voor tv-beelden in de lucht te sturen? Een vermogen, meneer. En zie je die lift? Die was er ook niet. De springers liepen met de ski`s op hun schouder naar boven; dat duurde al gauw een half uur. En als na twintig sprongen bleek dat er uit veiligheidsoverwegingen lager gestart moest worden, waren de eerste twintig springers gedwongen de berg weer op te gaan, omdat hun sprong ongeldig was verklaard.“

Schansspringen is big business geworden, zoals dat geldt voor alle mediagenieke sporten. Het is dat `Garmisch-Partenkirchen` een rijke traditie heeft, zodat er nog steeds bij daglicht wordt gesprongen, want anders zouden de wedstrijden `s avonds bij kunstlicht worden afgewerkt, net zoals dat met de andere drie wedstrijden van de Vierschansentournee het geval is. Op prime time trekken de televisie-uitzendingen nu eenmaal meer kijkers en kunnen de wedstrijden commercieel beter uitgebuit worden.

Oude tijden zijn vervlogen. Er staat onderaan de schans niet langer om de halve meter een waarnemer met een vlaggetje om aan te geven waar de springer is geland. Er kan dus ook niet meer worden gesmokkeld met de afstand, zoals in het verleden uit chauvinistische overwegingen regelmatig gebeurde. De elektronica stelt feilloos vast wie er heeft gewonnen, zoals dat gisteren het geval was met de leider in het wereldbekerklassement, de Tsjech Jakub Janda. De revelatie van dit seizoen won voor het eerst de prestigieuze wedstrijd door de geroutineerde Finnen Janne Ahonen (tweede) en Matti Hautamäki (derde) net voor te blijven.

Janda was een nieuwe winnaar in een oude omgeving. Want het stadion onderaan de oude schans is van monumentale waarde. Het is gelijktijdig met de schans gebouwd voor de Olympische Winterspelen van 1936. Besmette Spelen, omdat ze door Adolf Hilter voor propagandistische doeleinden zijn gebruikt. Alle uitingen van het nationaal-socialisme zijn verdwenen. Maar niet de herinneringen aan de Spelen, al was het maar omdat de olympische ringen nog op diverse plekken zichtbaar zijn en in een van de torens bij de stadioningang de namen van alle gouden-medaillewinnaars zijn gegrift.

Zo lezen we dat de Noor Birger Ruud domineerde bij het schansspringen, dat overigens door zowel Hitler als prinses Juliana werd bijgewoond. De legendarische Noorse Sonja Henie won het kunstrijden. En de grote man bij het schaatsen was eveneens een Noor: Ivar Ballangrud, omdat hij drie van de vier afstanden won. En ook opmerkelijk: Groot-Brittannië werd olympisch kampioen ijshockey.

In tegenstelling tot de schans ontsnapt het oude stadion in 2007 aan de slopershamer. Omdat het een beschermd monument is. Alsof dat voor de in 1933 gebouwde schans niet geldt? Maar daarvoor gelden andere regels, omdat de belangen van het schansspringen de monumentale waarde van de Olympiaschans overstijgen. “We hebben geen keus“, zegt de CSU-burgemeester Thomas Schmid van Garmisch-Partenkirchen. “We zijn daartoe gedwongen door de internationale skifederatie FIS. Zonder nieuwbouw verliezen we het recht op de nieuwjaarswedstrijd. En daar zou ik niet aan moeten denken; dat zouden we ons alleen al op economische gronden niet kunnen permitteren.“

De bouw van een nieuwe schans gaat naar schatting twaalf miljoen euro kosten. Een kostbare zaak voor de gemeente Garmisch-Partenkirchen, die eigenaar van het skispringcomplex is. “We hadden voor vier miljoen euro tot renovatie kunnen besluiten, maar we denken dat op de lange termijn nieuwbouw goedkoper is“, vertelt burgemeester Schmid. “Ik verwacht dat zestien procent van de kosten voor rekening van de federale regering en de deelstaat Beieren komen; voor het resterende deel zoeken we nog private medefinanciers. We denken onder andere aan naamsverkoop van de schans. En aan verkoop van de oude schans via een internet-veilinghuis als Ebay.“ Lachend: “Misschien is het iets voor een rijke Amerikaan of een vermogende Rus.“

Sinds tot nieuwbouw van de schans is besloten, is er een dispuut ontstaan tussen de gemeente en de Ski-Club Partenkirchen (SCP), de organisator van de nieuwjaarswedstrijd. Voorzitter Toni Guggemoos van SC Partenkirchen gruwt van het idee dat de schans zodanig wordt vercommercialiseerd dat sportieve uitgangspunten naar de achtergrond worden verdrongen. Hij heeft zich in de lokale media bijvoorbeeld uitgesproken tegen een uitzichtplatform met restaurant op het hoogste punt van de schans.

Maar burgemeester Schmid denkt daar anders over: “Dat kan Guggemoos vinden, maar hij gebruikt de schans met zijn club vijf dagen per jaar, terwijl de gemeente de andere 360 dagen voor de exploitatie verantwoordelijk is.“

Met andere woorden: dat restaurant komt er. Schmid: “Maar dat kan ook bovenop de heuvel, onderaan de schans zijn. Vanaf die plek hebben de gasten eveneens een prachtig uitzicht. We wachten op de plannen van de architecten, die dit jaar hun tekeningen mogen indienen.“

De zorgen van de springers en hun trainers over de nieuwe schans zijn van een andere aard. Zij willen vooral weten wat de hoogte van de schans en de lengte en de radius van de baan worden. Daarvan zijn de aanloopsnelheid en de afstand van de sprong afhankelijk. En zij zijn benieuwd hoe de veiligheid wordt gewaarborgd en de windgevoeligheid wordt geregeld. Hoezeer ook begrip voor veranderingen wordt opgebracht, de springers vrezen vooral dat de schans in Garmisch-Partenkirchen zich niet langer zal onderscheiden van de andere in het circuit. Als gevolg van de voorschriften van de FIS blijken in de praktijk alle nieuwe schansen op elkaar te lijken.

“En dat vind ik vreselijk“, zegt de 28-jarige Fin Janne Ahonen, die algemeen wordt gezien als de beste onder zijns gelijken. “Juist die verschillende kenmerken van de schansen maakt het springen zo boeiend en zo interessant. Ik begrijp best dat er zaken verbeterd moeten worden, maar de charme van onze sport verdwijnt op deze manier. En dat vind ik betreurenswaardig. Maar gelukkig hoef ik die ontwikkelingen niet zo lang meer mee te maken, want ik zal er in 2008 niet meer bij zijn als de nieuwe schans in Garmisch-Partenkirchen in gebruik wordt genomen.“