`Mij trok in Londen het avontuur, meer dan het geld`

De migratie van Poolse jongeren naar Groot-Brittannië na de toetreding van Polen tot de Europese Unie is uitgegroeid tot een van de grootste volksverhuizingen in Europa sinds 1945.

IJverig staat een groepje Poolse jongeren adressen en telefoonnummers over te schrijven van een muur vol briefjes en kaartjes in een krantenwinkel aan King Street in Hammersmith. In deze wijk, in het westen van Londen, zitten vanouds veel Polen. Sommigen bellen per mobiele telefoon rechtstreeks met een nummer van de muur.

Op de kaartjes, die deels in het Pools of in gebrekkig Engels zijn gesteld, worden schoonmakers, serveersters, pizza-bezorgers, loodgieters en slagers gevraagd. Sommige kaartjes zijn juist van werkzoekenden, onder wie een blondine in een zwart-witte bikini. Met foto en al biedt ze in het Pools haar diensten aan, die kennelijk op een bepaald terrein liggen.

Een van de werkzoekenden is de 21-jarige Pawel Novak, een jongen van klein postuur met sproeten. Hij draagt een ijspetje wegens de kille wind buiten. Twee weken geleden is hij met de bus in Londen gearriveerd uit zijn dorp in het noordwesten van Polen.

Pawel hoopt aan de slag te komen als bouwvakker, net als een vriend, die al eerder is gekomen en bij wie hij zijn intrek voorlopig heeft genomen. ,,Ik heb al een paar klussen kunnen doen“, zegt hij in hakkelend Engels. ,,Soms kreeg ik zes pond (bijna negen euro, red) per uur, veel meer dan ik ooit in Polen zou kunnen verdienen.“

Groot-Brittannië is sinds Polen in mei 2004 lid werd van de Europese Unie overspoeld met Poolse jongeren. Afgezien van Ierland en Zweden was het het enige land in de EU dat geen obstakels opwierp voor werknemers uit de nieuwe lidstaten. Met zijn nog altijd goed lopende economie en zijn lokkende hoofdstad blijkt Groot-Brittannië als een magneet te werken op veel ondernemende jongeren uit Centraal-Europa, en speciaal op de Polen.

Volgens officiële cijfers hadden zich dit najaar al 170.000 Polen gemeld bij de Britse autoriteiten. Het werkelijke aantal zal inmiddels boven de 300.000 liggen, omdat velen niet de moeite nemen zich te laten registreren. De Poolse migratie is zo uitgegroeid tot een van de grootste volksverhuizingen in Europa sinds 1945.

De Britse ambassadeur in Warschau, Charles Crawford, schertste onlangs in een uitgelekt memo dat de Britten meer nieuwe banen voor Polen hebben geschapen dan de Poolse regering zelf. Maar de grote toestroom heeft tot dusverre voor verrassend weinig frictie gezorgd in de samenleving.

Dat komt wellicht door dat de Britten al enigszins aan de Polen gewend waren. Kort na de Tweede Wereldoorlog en in de jaren `80 na de onderdrukking van de vrije vakbond Solidariteit, kwamen ook al Poolse migranten naar Groot-Brittannië, zij het in veel kleinere aantallen dan nu.

De nieuwkomers vinden doorgaans snel werk en de meeste Britten zijn zeer te spreken over hun Poolse loodgieters, bouwvakkers, au pairs, vioolleraren, verpleegsters en tandartsen. Ze werken hard en goed, voor relatief weinig geld.

Hoewel de meeste migranten van het Poolse platteland komen, waar soms de helft van de jongeren zonder werk zit, komen veel goed opgeleide jongeren in de eerste plaats naar Londen wegens zijn kosmopolitische karakter. “Mij trok vooral het avontuur“, zegt de 27-jarige Domenika Wieczorek, die werkt op het uitzendbureau Kasa in Hammersmith, dat veel Polen aan banen helpt. “In Warschau kom je bijna nooit een buitenlander tegen. Juist de multiculturele smeltkroes die Londen is en het enorme aanbod op het gebied van entertainment vind ik zo opwindend. Dat was voor mij belangrijker dan het geld.“

Het belang van de confrontatie met het tolerante, kosmopolitische Londen is moeilijk te overschatten, denkt George Kolankiewicz, hoogleraar sociologie en directeur van het Instituut voor Slavische en Oost-Europese Studies van University College London. “Zo komen grote groepen jonge Polen in aanraking met andere waarden dan thuis. Je ziet de gevolgen in Polen terug. Jonge Polen zien plotseling meer in het principe `leven en laten leven`. Onlangs waren er in Poznán en andere steden demonstraties voor de rechten van homoseksuelen. Dat was in het door en door katholieke Polen tot voor kort ondenkbaar.“

De loopbaan van Domenika, een lange blonde vrouw gekleed in een broek en een coltrui, is kenmerkend voor veel jonge Polen. Ze passen zich makkelijk aan hun nieuwe omgeving aan en, als hun Engels eenmaal goed genoeg is, komen ze in aanmerking voor betere banen.

Domenika arriveerde drie jaar geleden in Groot-Brittannië als studente. Ze bleef plakken en werkte aanvankelijk als serveerster en receptioniste. Haar ambities strekten echter verder, want ze had een opleiding in personeelsbeleid genoten aan de Universiteit van Warschau. Toen haar Engels op voldoende niveau was, vond ze werk bij Kasa. ,,Ik ben nu van plan hier te blijven“, zegt ze. Dan excuseert ze zich want ze moet een telefoontje aannemen van een aannemer in Cardiff, die op zoek is naar goedkope Poolse bouwvakkers.

De meerderheid van de migranten bestaat uit twintigers en dertigers, meestal alleenstaanden, die bereid zijn hard aan te pakken voor weinig geld. De jonge generatie Polen, die goeddeels is opgegroeid na de val van het communisme, is gewend voor zichzelf te zorgen en niet de hand op te houden bij de overheid. En ze redden zich doorgaans uitstekend. “De Polen hier hebben al eigen radiostations opgezet en websites“, zegt prof. Kolankiewicz. “En er is al een aparte club van Polen, die bij financiële instellingen in de Londense City werken.“

Er is echter ook een groep van minder goed geschoolden, die het niet altijd voor de wind gaat. In sommige fabrieken en bij zwaar werk in de agrarische sector werken ze soms onder miserabele omstandigheden voor heel weinig geld. Vooral wat oudere, ongeschoolde arbeiders, die het Engels niet of nauwelijks machtig zijn, zijn daarvoor kwetsbaar. Het komt ook in toenemende mate voor dat Polen door weinig scrupuleuze landgenoten te grazen worden genomen.

Ook de Polen zelf merken dat de Britse arbeidsmarkt langzamerhand wel erg vol Polen begint te raken.

Buiten de krantenwinkel aan King Street staat de 21-jarige Michal Cichonski te wachten tot hij door zijn tijdelijke baas wordt opgehaald. Michal, die werkt als huisschilder, is al ruim een jaar in Londen, maar hij merkt dat het lastiger wordt werk te vinden. De reden? “Ik voel de concurrentie van andere Polen. Vorig jaar kon je overal nog makkelijk vijf pond per uur krijgen. Nu zijn er Polen, die al voor twee pond per uur willen werken. Ik denk er nu over naar Glasgow te gaan, daar schijnt de situatie gunstiger te zijn.“