Microkrediet helpt emancipatie

Koen Verhagen uit op de Opiniepagina van 21 december zijn twijfels over de effectiviteit van microfinanciering. De belangrijkste argumenten: microfinanciering draagt er alleen toe bij dat met name vrouwen zouden worden opgezadeld met een ondraaglijke schuldenlast en er zouden woekerrentes in rekening worden gebracht.

In 2005 heeft microfinanciering veel aandacht gekregen in het kader van het `VN Jaar van het Microkrediet`. Hierdoor bestaat er het gevaar van `hypevorming`, waardoor enige nuancering welkom is.

Zo mag met microfinanciering niet de suggestie worden gewekt dat dit het nieuwe tovermedicijn is voor het wereldwijde armoedevraagstuk. Veel oorzaken hiervan vragen immers om meer ingrijpende oplossingen, zoals een goede drinkwatervoorziening, medische bijstand, corruptiebestrijding, schuldkwijtschelding, maar ook de noodzakelijke internationale handelsliberalisering. Aan al deze oorzaken doe je met microfinanciering niets.

Economisch onderzoek toont aan dat microfinanciering de armoede duurzaam helpt te bestrijden. In de eerste plaats helpen microkredieten ondernemende mensen een stap verder. Denk aan het aanschaffen van een riksja in Indonesië of een naaimachine in Bangladesh. Microkrediet helpt deze kleine ondernemers zich uit het armoedemoeras te trekken.

Naast inkomensstijgingen variërend van 10 tot 30 procent gaat het ook om het opvangen van inkomenstegenvallers en/of grote onvoorziene uitgaven, die mensen ervoor behoeden om onder de armoedegrens te zakken. Dan functioneert microkrediet meer als een nuttige buffer om risico`s (ziekte, droogte) op te vangen die in ontwikkelingslanden niet of nauwelijks te verzekeren zijn.

Verder is microfinanciering meer dan alleen kredietverlening. Denk aan spaar- en verzekeringsproducten, die helpen om risico`s te spreiden en financiële weerstand te verhogen en daarmee de kwetsbaarheid van mensen rond de armoedegrens te beperken.

De suggestie van woekerrentes op microkredieten behoeft nuancering. Vanuit ons westerse perspectief is het rentepercentage inderdaad relatief hoog (in veel gevallen aanzienlijk hoger dan 20 procent per jaar).

Naast de vaak hoge inflatie maakt de kleine gemiddelde kredietomvang de operationele kosten (als percentage van de kredietomvang) erg hoog. Alleen bij een kostendekkende aanpak wordt microfinanciering commercieel interessant en kan de schaalomvang fors omhoog, waardoor meer mensen ervan kunnen profiteren.

Het limiteren van tarieven werkt averechts. Kleinere kredieten zijn dan niet langer rendabel en komen dus niet meer via de markt tot stand. Beter dan het symptoom van hoge rentetarieven te bestrijden is het aanpakken van de oorzaak: de hoge operationele kosten. Hierbij kunnen technologische ontwikkeling en innovatie een belangrijke rol spelen.

Naast de positieve economische effecten versterkt microfinanciering de emancipatie van de vrouw. Verreweg de meeste klanten zijn namelijk vrouwen. Direct gevolg hiervan is dat vrouwen te maken krijgen met hogere schulden.

De suggestie dat microkredieten er in het algemeen toe bijdragen dat vrouwen worden opgezadeld met torenhoge schulden (`feminization of debt`) wordt niet onderbouwd door feiten. In veel gevallen zal een hogere schuld juist een indicatie vormen van een hogere economische activiteit van vrouwelijke klanten van microfinanciering.

www.nrc.nl/opinie:- Artikel Koen Verhagen

Nico Mensink is als econoom verbonden aan de Nederlandse Financieringsmaatschappij voor Ontwikkelingslanden (FMO).

    • Nico Mensink