Europa heeft Gazprom hard nodig

Gazprom heeft 390.000 mensen in dienst en bezit onder meer kuuroorden, een tv-station en kranten. Het bedrijf wordt om zijn ondoorzichtige management bekritiseerd.

Europa kan niet zonder het Russische bedrijf Gazprom, `s werelds grootste gasleverancier. Dat bedrijf heeft langetermijncontracten lopen met onder meer Duitsland, Frankrijk en Italië. “Een land als Duitsland krijgt 35 procent van zijn gas uit Rusland, via Gazprom“, zegt energiedeskundige Coby van der Linde van het Instituut Clingendael. Landen als Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije zijn voor hun gas geheel afhankelijk van Gazprom. In Rusland zijn weliswaar andere gasproducenten, maar die leveren volgens Van der Linde niet aan Europa. “Omdat Gazprom een monopolie heeft op de gasleidingen die via Oekraïne en Wit-Rusland naar Europa lopen.“

Gazprom is in 1989 ontstaan, uit het toenmalige Sovjetministerie voor gas. Er werken op het moment 390.000 mensen. Veertig procent daarvan heeft niks met gas te maken. Ze zijn betrokken bij andere activiteiten van het bedrijf. Het bezit namelijk ook nog een porseleinfabriek, meubelbedrijven, schaatsbanen, kuuroorden aan de Zwarte Zee, kranten, een tv-kanaal en een satelliet. Gazprom levert inmiddels ook olie, door de overname dit jaar van landgenoot Sibneft voor 12 miljard dollar (10 miljard euro), en is daardoor uitgegroeid tot Ruslands vijfde oliebedrijf.

Ondanks de privatisering van Gazprom zestien jaar geleden, is de verwevenheid met de politiek tot op heden groot gebleven. Nog steeds heeft de staat 51 procent van de aandelen Gazprom in handen. Topman Alexej Miller die het bedrijf sinds 2001 leidt, is een vertrouweling van president Poetin. De voorzitter van Gazprom, Dmitri Medvedev, is stafchef van Poetin.

Van der Linde vindt die verwevenheid niet vreemd. “Rusland is voor zijn economische ontwikkeling sterk afhankelijk van de verkoop van olie en gas. Poetin behartigt daarin de belangen van Rusland. In andere landen werkt het niet anders“, aldus Van der Linde. Zo heeft de Nederlandse staat een belang van 50 procent in Gasunie Trade & Supply, dat Nederlands gas verhandelt. Het bedrijf dat de pijpleidingen in Nederland beheert, Gas Transport Services, is geheel in handen van de staat. Ook in Noorwegen is de staat betrokken bij de exploitatie van olie en gas.

Gazprom wordt verder bekritiseert wegens de ondoorzichtige structuur, het slechte management en de grote schulden. Volgens Van der Linde is die situatie de afgelopen jaren wel enigszins verbetert.

Gazprom levert nu een kwart van al het gas dat Europa jaarlijks verbruikt. De rest krijgt Europa via leidingen uit Noorwegen, Nederland en Noord-Afrika. Een klein, maar groeiend deel, wordt als vloeibaar gas (LNG, liquid natural gas) per schip aangevoerd uit onder meer Egypte. Aangezien de gasvoorraden in Nederland en Noorwegen slinken wordt Europa afhankelijker van gasimport. Gazprom is een logische kandidaat om in de behoefte te voorzien - een behoefte die in de komende 25 jaar naar verwachting met zeker 50 procent zal groeien.