Dwing tot betaling zorgpremie

Het voornemen van Haagse ziekenhuizen om onverzekerden in de zorg effectief te weren heeft terecht veel sociale verontwaardiging gewekt - zie de artikelen van Louise Gunning-Schepers en Ivan Wolffers (Opiniepagina, 27 december), waarin wordt gesproken van een tweedeling in de zorg.

Daarnaast heeft het nieuws velen de ogen geopend voor het feit dat men beneden een bepaalde inkomensgrens niet meer automatisch verzekerd is tegen ziektekosten. Men is weliswaar verplicht zich te verzekeren, echter de premie wordt niet ingehouden maar dient door de verzekerde zelf te worden betaald.

Het is opmerkelijk dat de overheid dit niet doet bij belastingen, waarbij zijzelf direct belanghebbende is: belastingen worden wel degelijk ingehouden en achteraf kan men tekorten of overschotten verrekenen.

Bij de discussie over het al dan niet verplicht inhouden van een premie is opvallend weinig aandacht geschonken aan de debatten die in economenland worden gevoerd over pensioenvoorzieningen en de levensloopregeling. Deze debatten geven echter interessante argumenten van zakelijke aard om te pleiten voor het automatisch inhouden van premies voor de ziektekostenverzekering.

Naar analogie van de redenen waarom het inhouden van een pensioenbijdrage de voorkeur verdient boven vrijwillige stortingen noem ik drie punten.

Men wordt gevrijwaard van de neiging die iedereen heeft om toekomstige verplichtingen voor zich uit te schuiven - dit zelfbeheersingsprobleem is uitvoerig door empirisch onderzoek gestaafd. Een treffende illustratie wordt gegeven door het bericht de afgelopen week in de landelijke pers dat de voorschotten voor ziektekostengelden massaal waren besteed aan de aankoop van vuurwerk. Een vaste verplichte bijdrage helpt dan om de verleiding te weerstaan om spontaan het geld direct uit te geven.

Individuele liquiditeitsproblemen kunnen roet in het eten gooien. Daarbij is het een probleem voor indivduen dat zij hun menselijk kapitaal, dat garant staat voor hun toekomstige inkomen, niet als onderpand kunnen geven.Dit is niet alleen een probleem dat in zijn algemeenheid wordt onderkend in de economische theorie, maar wordt versterkt voor zwakkeren in de samenleving omdat hun verdiencapaciteit toch al laag is - hetgeen het voor deze groep ook moeilijker maakt om schulden af te lossen.

Deze problemen worden versterkt doordat mensen die in het verleden forse schulden hebben opgebouwd vaak moeite hebben met een goed financieel beheer. Achteraf beboeten als men dan een premiebetaling niet heeft voldaan, zoals de overheid van plan is, is in deze situatie het paard achter de wagen spannen.

Bij alle veronderstelde `keuzeblijheid` voor de consument wordt voorbijgegaan aan de observatie dat deze vaak helemaal niet zo geïnteresseerd is in een scala aan keuzemogelijkheden en liever vastigheid prefereert. Zo laat een onderzoek van De Nederlandsche Bank uit 2004 zien, dat een grote meerderheid van ondervraagden kiest voor een vast pensioen waarvoor een vaste bijdrage wordt ingehouden. Daarbij geven de ondervraagden aan dat zij niet over de kennis beschikken om een goede pensioenafweging te kunnen maken, noch willen zij de moeite nemen om zich die kennis eigen te maken. Dit sluit aan bij recente bevindingen in het economisch onderzoek (behavioral economics) die laten zien dat menselijk gedrag heel wat irrationele trekjes kent die het kiezen van een pensioen- of ziektekostenverzekeraar bemoeilijken.

Deze redenen worden nu in de economische literatuur genoemd om te beargumenteren dat een verplichte, vaste pensioenbijdrage de voorkeur verdient boven sparen voor de oude dag. Ongetwijfeld heeft de overheid door schade en schande geleerd dat deze redenen ook pleiten voor het vooraf inhouden van belastingen.

Maar het is evident dat deze argumenten evenzeer gelden voor het verplicht inhouden van een ziektekostenpremie. Dit geldt zeker voor de zwakkeren in de samenleving die snel te kampen zullen hebben met liquiditeitsproblemen en weinig geneigd of in staat zullen zijn zich breed te oriënteren op ziektekostenvoorzieningen.

Overheid, als u de gezondheidszorg de markt wilt opjagen, heb dan tenminste het fatsoen om de premie vooraf in te houden bij die mensen met lage inkomens en uitkeringen. En bewaak dat mensen die geen premies kunnen betalen, ook verzekerd zijn van goede zorg.

www.nrc.nl/opinie: - artikelen Gunning-Schepers en Wolffers- nieuws en achtergrond over dit onderwerp

Joan Muysken is hoogleraar algemene economie aan de Universiteit Maastricht.