De laatste dansende beren

Er zijn nog zes geregistreerde dansberen in Bulgarije. In het `Dancing Bear Park' wonen hun gepensioneerde soortgenoten.

,,De filosofie van de eigenaar was: De beer is een wild beest. Als hij niet iedere dag geslagen wordt, valt hij aan'', vertelt dierenarts en berenoppasser Vassil Madolev: ,,Mechkadar, de baas van een dansende beer, is een traditioneel zigeunerberoep. Het gaat van vader op zoon, binnen families wordt het doorgegeven.''

Wie een documentaire wil maken over Bulgaarse dansberen moet opschieten. Er zijn nog zes geregistreerd. Ze leven in het zigeunerdorp Drjanovec in het noordoosten van Bulgarije. ,,In de zomer zijn ze in Sunny Beach aan de Zwarte Zee, waar de toeristen zijn'', aldus Madolev: ,,Het is de bedoeling dat ze volgend jaar hier ondergebracht worden.''

Op 1345 meter hoogte ligt in het adembenemend mooie Rila-gebergte bij het dorpje Belitsa het `Dancing Bear Park', waar achttien voormalige dansberen in een afgerasterd stuk bos in de nabijheid van hun wilde soortgenoten verblijven - in Bulgarije leven nog 860 beren in het wild. Het `Dancing Bear Park' is aangelegd door de dierenbeschermingsorganisatie `Vier Pfoten' gesteund door `Fondation Brigitte Bardot'.

Dansende beren komen van oudsher veel voor rond de Zwarte Zee. Jonge beren worden enkele maanden oud bij de moeder weggehaald, uit een dierentuin of het wild, en leren dansen op een gloeiende plaat. Telkens als de beer op de gloeiende plaat wordt gezet speelt de baas op zijn kadolka, een soort grove viool. ,,Na een maand heeft de beer de Pavlov-reactie te pakken dat hij gaat dansen zodra hij die valse kadolka hoort'', aldus Madolev: ,,Met een ketting door hun neus worden de beren verder in bedwang gehouden.''

De mechkadar verdient meer dan een arts in Bulgarije. Vier Pfoten koopt de beren op en betaalt goed, gemiddeld achtduizend euro. Zo goed zelfs dat de eigenaren de verleiding niet kunnen weerstaan hun beer te verkopen. Ze moeten daarbij een contract tekenen dat ze geen nieuwe dansbeer nemen. Buiten een onduidelijk aantal illegaal rondtrekkende dansberen zijn er naar schatting in Turkije nog vijftig geregistreerd, in Roemenië minder dan twintig, in voormalig Joegoslavië twaalf en in Bulgarije dus nog zes.

In het gebouw bij het berenpark staan vitrines met de parafernalia van het dansberenbestaan: zware kettingen, versierde stokken, bloemenkransen en rijen belletjes die de beren over de kop geschoven kregen. Wijde pofbroeken van de mechkadar, en de kadolka, de Bulgaarse viool met snaren van ijzerdraad en een strijkstok van paardenhaar.

Zwartwitfoto's in de vitrine's tonen de mechkadar, meestal pezige zigeunermannen, naast de rechtop staande beren – foto's uit een andere wereld, een andere tijd. Terwijl ik het bekijk word ik overvallen door een zekere weemoed.

,,Is het eigenlijk niet heel jammer dat het kleurrijke dansberenbestaan verdwijnt?'' vraag ik Madolev.

,,Kom, dan zal ik je wat laten zien'', zegt hij en gaat me voor naar zijn kantoor. Hij stopt een videoband in de recorder: houten pinnen worden in de grond geslagen. Lussen worden om de berenpoten geslagen en door twaalf volwassen mannen wordt de beer als een gekruisigde op de grond vastgebonden. Het hele zigeunerdorp verzamelt zich met flessen drank rond het middeleeuwse spektakel. Met een roestige tang worden de berennagels zo kort mogelijk afgeknipt. De beer ligt te sidderen van de pijn en bloedt als een rund.

,,De nagels van een beer zijn heel gevoelig'', vertelt Madolev: ,,Zo kort afknippen van de nagels voelt hetzelfde als wanneer we jou je tenen zouden afknippen.''

Madolev gaat voor door het park. De beren waggelen op vier poten tussen de sparren en plonzen vrolijk in het water van vijvers en beken. Sommige beren komen Madolev begroeten. Hij vertelt dat de mannetjes worden gecastreerd om te voorkomen dat de dansberen zich voortplanten. Driekwart van de parkbewoners zijn vrouwtjes met wulpse artiestennamen als Violetta, Dana, Nada en Gala.

,,Hier heeft vorige week een wilde beer geprobeerd binnen te komen'', zegt Madolev: ,,Het is paartijd.'' Hij wijst naar een deuk in het hek – het ziet eruit alsof er een bestelbus tegen aan is gereden. Alleen tienduizend volt op de bovenste lijnen van het vier meter hoge hek weerhoudt wilde beren het paradijs vol ex-danseressen te betreden.