`Schimmenspel van niet-vervulde dromen'

Vandaag is de Nieuwe Kaart van Nederland gepresenteerd. De tijd van de grote Vinex-locaties is voorbij. Er zijn opvallend veel `kleine' bouwplannen. De inrichting van natuur en groen blijft steken.

Nederland maakt veel plannen, maar een heleboel daarvan gaan niet door of lopen vertraging op, zo blijkt uit de jongste editie van de Nieuwe Kaart van Nederland, die vandaag in Rotterdam is gepresenteerd. De makers verzamelen sinds acht jaar alle ruimtelijke plannen die voor Nederland worden gemaakt.

De daadwerkelijke bouw van woningen blijft achter bij de plannen zoals die in de eerste editie van de Nieuwe Kaart in 1997 vermeld stonden voor het jaar 2005. In totaal zijn 270.000 van de geplande 706.000 woningen nog steeds niet gebouwd, ze staan ,,geduldig te wachten op uitvoering''. Ook de inrichting van gebieden voor waterberging loopt achter op schema. Provincies en waterschappen hebben daarvoor `zoekgebieden' aangewezen die in totaal zeven keer de oppervlakte van de provincie Utrecht beslaan. Van die plannen is nog ,,heel weinig'' gerealiseerd, zegt Jan Kadijk, projectleider van De Nieuwe Kaart van Nederland. ,,De plannen zijn nog niet geland in de ruimtelijke ordening.'' Ook het inrichten van natuurgebieden en groen in en om de grote steden blijft steken, aldus de projectorganisatie. Het areaal aan `groen' is met 200.000 hectare nog altijd ,,onverminderd groot''.

Voor 2015 staat op dit moment de bouw van 931.000 woningen op het programma, waarvan 65 procent (605.000 woningen) buiten het stedelijk gebied. De Nieuwe Kaart leert dat de tijd van de grote Vinex-locaties voorbij is. Vooral in Noord-Brabant bestaan opvallend veel plannen voor kleinere woninglocaties. In Noord-Nederland staan nog wel enkele grote plannen op het programma, zoals De Blauwe Stad en Meerstad in Groningen, Leeuwarden-Zuid, en het Wieringerrandmeer in de kop van Noord-Holland.

De nieuwste versie van de Nieuwe Kaart is ,,in zijn totaliteit verontrustend'', schrijft Niels Sorel van het Nirov, een onafhankelijke vereniging voor ruimtelijke ordening die De Nieuwe Kaart maakt. ,,De `confetti' van plannen lijkt ongestuurd en ongestructureerd.'' Er is sprake van een ,,brij'' aan plannen, aldus Nirov-directeur Fred Schoorl. ,,Eigenlijk is het een soort Freudiaans programma, een schimmenspel van nog niet vervulde dromen (of nachtmerries).''

Dat er veel plannen bestaan, is min of meer in lijn met het kabinetsbeleid. Een jaar geleden verscheen de Nota Ruimte van minister Dekker (VROM, VVD) waarin het kabinet aankondigt dat ze de inrichting van Nederland veel meer over wil laten aan provincies, gemeenten en projectontwikkelaars. Het rijk zal alleen de regie nemen bij projecten van nationaal belang, zoals de ontwikkeling van de Randstad, economische kerngebieden en de transportroutes daartussen. Het motto is `lokaal wat kan, centraal wat moet'. Het kabinet wil daarmee een einde maken aan de praktijk dat veel mooie plannen smoren in ingewikkelde regelgeving en door het rijk opgelegde beperkingen.

Dat deze beleidslijn nu blijkt aan te sluiten op de praktijk, stelt niet alle planologen gerust. Hun waarschuwingen dat Nederland dichtslibt, lijken door de nieuwste versie van de kaart aan kracht te winnen. Een klein jaar geleden wees het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) er al op dat zonder ingrijpen van rijk of provincies delen van Nederland, bijvoorbeeld het Groene Hart en de Utrechtse Heuvelrug, in hoog tempo zullen verstedelijken. Van het restrictieve beleid van de overheid in twintig `Nationale Landschappen' zal weinig terechtkomen, zo voorspelden de MNP-onderzoekers. Anderzijds zegt de Nieuwe Kaart van Nederland weinig over de samenwerking die wellicht nog ontstaat tussen de verschillende plannenmakers, zodat de gevreesde `versnippering' van Nederland uitblijft.

Anderen vinden de vraag dringender of al deze plannen, al dan niet schadelijk voor het aanzien van het landschap, ooit wel gerealiseerd zullen worden. Minister Dekker trekt en sleurt om de woningbouwproductie weer te krijgen op het peil van de jaren negentig, zo'n honderdduizend woningen per jaar. De makers van de Nieuwe Kaart doen op hun beurt de dringende oproep om ook de plannen voor waterberging nu eindelijk eens concreet te maken.

De waterplannen die er nu liggen en die een veelvoud van de provincie Utrecht beslaan, kunnen nooit worden uitgevoerd. ,,In deze blauwe zone zijn veel nieuwbouwplannen te vinden, die zich weinig aan lijken te trekken van de blauwe roep om aandacht. Het wordt hoog tijd om de waterplannen concreet te maken en te koppelen aan andere bouwopgaven'', aldus Ruben Akkermans van het Nirov en Aline Arends van het ministerie van Verkeer en Waterstaat.

Volgens de Nieuwe Kaart zijn er op ruim 4.500 plaatsen plannen gemaakt voor de bouw van tien of meer woningen. Afgaande op de huidige kaart, zullen er in 2015 in totaal 931.000 woningen zijn bijgebouwd. Voor 405.000 woningen zijn harde afspraken gemaakt tussen rijk en regio's, met als ,,pessimistische kanttekening'' van De Nieuwe Kaart dat de plannen nog niet allemaal vergevorderd zijn en dat ze wellicht stranden op bezwaren, bijvoorbeeld wegens aantasting van luchtkwaliteit. De plannen bevatten 33.000 hectare nieuw bedrijventerrein, waarvan 7.400 hectare bestaand bedrijventerrein dat opnieuw moet worden ingericht.

Er staan in totaal bijna 7.700 plannen en projecten op de Nieuwe Kaart. Driekwart is `hard', de rest is `zacht', bijvoorbeeld nog in concept. De meeste plannen zijn afkomstig van gemeenten, bijna honderd plannen van het rijk. Als ze allemaal worden uitgevoerd, zo stellen de makers, dan gaat de komende tien jaar 10,2 procent van Nederland op de schop. Dat wil zeggen 3.624 vierkante kilometer van de in totaal 35.525 vierkante kilometer Nederlands grondgebied (exclusief Waddenzee en grote wateren).

WWW.NRC.NL Nieuwe Kaart