Niet alle voetbal is oorlog

De laatste soldaat die het heeft meegemaakt is vorige week overleden. Schot Alfred Anderson had drie eeuwen gezien, toen hij op 109-jarige leeftijd stierf in zijn slaap. Maar hij was vooral de laatste die kon vertellen hoe op Kerstavond 1914 in de loopgraven een spontaan staakt-het-vuren tot stand kwam. Er werden kerstliedjes gezongen. Duitse en geallieerde tegenstanders schudden elkaar de hand. Officieren hieven samen het glas. De doden werden begraven. En, voor iedereen die denkt dat voetbal oorlog is: er werden spontane partijtjes voetbal gespeeld.

Uiteindelijk zou dit `Kerstbestand' zich als een olievlek verbreiden over het meer dan 700 kilometer lange front van de Eerste Wereldoorlog. Dit verhaal is zo dramatisch groots in zijn menselijke eenvoud, dat het je verbaast dat het nog niet eerder verfilmd is. En wees blij dat niet Jean-Pierre Jeunet er de hand op heeft weten te leggen, die van WOI in Un long dimanche de fiançailles vorige jaar nog iets joligs wist te maken. Of Hollywood, al is het de vraag hoe lang dat nog duurt, nu Joyeux Noël de Franse inzending voor de niet-Engelstalige Oscar is.

Christian Carion (1963) die in het festivalcircuit al indruk maakte met de pure toon van zijn debuutfilm Une hirondelle a fait le printemps (2001), heeft er geen behoefte aan gehad het verhaal van zijn film grootser, mooier of romantischer te willen maken dan de geschiedenis van zichzelf al is. Dienend en de valkuilen van sentimentaliteit omzeilend is zijn film. Er vond wel dramatische verdichting plaats. Zo ontsproot de Duitse operaster Nikolaus Sprink (Benno Fürmann) die bezoek krijgt van zijn Deense vrouw (Diane Kruger) aan de fantasie van de regisseur. Er is de Franse kapper die elke ochtend om tien uur de wekker laat afgaan om in gedachten koffie te drinken met zijn moeder. Er is een Schotse priester die zijn misdienaar ziet sterven, een Duitse officier die zijn vriend-geworden-vijanden aanbiedt bij hem te schuilen tegen een artillerieaanval, en de loopgravenkat Felix/Nestor, die wegens hoogverraad gevangen werd gezet.

Het `Kerstbestand' duurde op sommige plaatsen aan het front vele weken, totdat de hoogste militaire instanties een einde maakten aan deze `illegale' verbroedering, tot stand gebracht met de wapens van poëzie en muziek. Joyeux Noël biedt een mooie kans om die geschiedenis van menselijkheid, hoop en troost te herinneren. Waarbij het vele malen niet zal lukken de ogen droog te houden.

Joyeux Noël/Merry Christmas. Regie: Christian Carion. Met: Diane Kruger, Benno Fürman, Gary Lewis, Dany Boon, Daniel Brühl. In: 8 bioscopen.