`Nederland zou deel losgeld betalen'

Meer dan een jaar geleden kwam de gegijzelde Arjan Erkel vrij. Nederland en Artsen zonder Grenzen ruziën nog steeds over het losgeld van één miljoen euro dat voor hem is betaald.

,,Artsen zonder Grenzen kon tot 250.000 euro betalen voor de vrijlating van Arjan Erkel. Als de ontvoerders méér losgeld eisten, zou de Nederlandse regering moeten bijspringen. Ik had dit tijdens de gijzeling vaak met de Nederlandse ambassadeur in Moskou besproken. Het is nooit op schrift gezet. Maar er werd geregeld naar verwezen. Dit was de werkhypothese.''

Steve Cornish was tijdens de ontvoering van Arjan Erkel (van augustus 2002 tot april 2004) hoofd van de Zwitserse afdeling van Artsen zonder Grenzen in Moskou. Hij liet er gisteren in het statige Justitiepaleis van Genève geen misverstand over bestaan: Nederland én AzG waren steeds bereid om losgeld te betalen. Zo verwees hij de verklaringen van beide partijen tot nog toe, dat zij ,,uit principe geen losgeld betalen bij ontvoeringen'', naar de prullenbak.

Cornish, een kleine, tengere Canadees met halflang zwart haar, was een belangrijke getuige in het proces dat de Nederlandse overheid tegen AzG heeft aangespannen. Nederland betaalde één miljoen euro voor Erkels vrijlating. Maar de overheid eist het hele bedrag terug van AzG, met het argument dat zij dat geld alleen heeft ,,voorgeschoten''. AzG weigert dat. De bevrijdingsoperatie was in hun ogen een Nederlands initiatief, waarbij AzG nauwelijks betrokken was. Een AzG-voorstel om de helft te betalen, wees Nederland af. De Zwitserse rechter moet nu bepalen wie de grootste rol speelde bij de bevrijding van Erkel en wat voor financiële afspraken zij hadden gemaakt. Humanitaire organisaties en donorlanden houden de zaak scherp in de gaten: het vonnis kan een precedent scheppen. Naast Cornish, die nu voor het Canadese Rode Kruis werkt, werden gisteren nog een AzG'er en twee Nederlandse diplomaten ingevlogen.

Cornish' verhoor, waarvoor twintig minuten was uitgetrokken, duurde anderhalf uur. De rechter zette, net als op twee eerdere zittingen, de Frans-Engelse vertaler, de advocaten en de typiste flink op hun nummer. Het beviel hem niet, dat het zo uitliep: ,,Uw beoogde kwartier strekt zich weer uit als een accordeon! Ik stuur zo de andere getuigen onverrichter zake naar huis. Maakt me niet uit, of ze van ver zijn ingevlogen.'' Ook onderbrak hij getuigen met uitspraken als: ,,Ik vroeg geen organigram, ik vroeg wie er verantwoordelijk was in uw organisatie!'' of ,,Geef antwoord op de vraag!''

Toch was ook hij geboeid toen Cornish vertelde hoe hij, chef van de crisiscel die AzG voor de Erkel-zaak had opgericht, twintig maanden intensief overleg had gevoerd met de toenmalige Nederlandse ambassadeur in Moskou. De ambassadeur, die contact had gelegd met veteranen van de Russische inlichtingendienst FSB (die vaker bemiddelen bij ontvoeringen), liet hem vaak bij besprekingen zitten – tot de veteranen genoeg kregen van de mediacampagnes van AzG, waarin de Russische regering laksheid werd verweten. Op 8 april 2004, zei Cornish, belde de ambassadeur hem: of hij meteen naar de ambassade kon komen. ,,Daar zei hij dat er via hun contacten een kans was om Arjan vrij te krijgen. Voor één miljoen euro. Hij wilde weten of AzG het geld zou betalen. Ik was verbaasd.''

,,Waarom?'' vroeg de rechter. ,,Omdat Nederland wist'', zei Cornish, ,,dat wij 250.000 euro in de ambassade hadden liggen [voor eventueel losgeld], en dat we als humanitaire organisatie niet meer konden betalen. We hadden vaak besproken wat er zou gebeuren als er zoveel losgeld werd gevraagd. Mijn superieuren in Genève hadden het ook met het ministerie in Den Haag besproken.''

,,Ik vang hier een vis!'' zei de rechter.

,,Het kon 250.000 zijn of 300.000'', verduidelijkte Cornish. ,,Maar de afspraak was dat als er meer losgeld werd gevraagd, de regering zou bijspringen. Dat was de indruk die ze bij ons achterlieten.''

,,Wie?'' vroeg de rechter, ,,de ambassadeur?'' Cornish knikte. ,,Die vertelde mij dat zij het verschil zouden bijpassen.''

,,Zei hij dat één keer?'' vroeg de rechter, die in oktober tijdens het verhoor van de ambassadeur, Tiddo Hofstee, niets van dien aard vernomen had. ,,Nee, meerder malen.''

Later ondervroeg de rechter ook Onno Elderenbosch, nu ambassadeur in Georgië maar destijds werkzaam op de Nederlandse ambassade in Moskou. Via een voormalige FSB-kolonel met de schuilnaam `Volodja' hoorde hij begin april 2004, zei hij, dat er een kans was dat Erkel voor één miljoen vrij zou komen. Hij had het Hofstee meteen verteld. Een week daarna, op 8 april, werd Cornish door Hofstee ingelicht: op het moment dat de bevrijdingsoperatie startte.

,,Waarom wachtte u een week met AzG inlichten?'' vroeg één van de advocaten van AzG, die een kans rook om het Nederlandse argument dat zij slechts als `bank' voor AzG had gefunctioneerd, onderuit te halen. ,,Omdat we op 8 april pas de bevestiging kregen'', zei Elderenbosch afgemeten. ,,Daarvóór had Volodja alleen gezegd: `Misschien'.''

Na afloop van de zitting vonden beide partijen dat de verhoren hun kant van de zaak kracht hadden bijgezet. De laatste hoorzitting is in januari.