India worstelt met nieuwe rol op wereldtoneel

India wil een prominentere rol in de wereldpolitiek, maar stuit daarbij in eigen land op weerstand. Volgens linkse partijen volgt de regering teveel de VS.

Het zelfvertrouwen van de opkomende macht India neemt met de dag toe. `Wat is de volgende stap van India', is volgende maand een van de belangrijke vragen voor de Verenigde Staten en de Europese Unie bij de nieuwe bijeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Hongkong. Met zijn sterke economische groei heeft New Delhi in de onderhandelingen bij de WTO tegenwoordig een belangrijke stem. Maar ook in de internationale politieke arena doet India er nu toe, zo concluderen politiek commentatoren in Indiase kranten trots.

Het buitenlandbeleid van New Delhi staat sinds september, toen de controverse rond Irans atoomprogramma in een stroomversnelling raakte, onverwacht en voor het eerst sinds jaren in de schijnwerpers. India sloot zich toen bij de stemming van het atoomenergieagentschap IAEA als enige niet-westerse natie aan bij de VS en EU, die vermoeden dat Iran aan een kernbom werkt.

Voor de EU en de VS was het belangrijk dat ook een `ongebonden' land voor de mogelijkheid koos om het Iraanse programma door te verwijzen naar de VN-Veiligheidsraad. Zo kon deze niet worden gezien als een beslissing van de westerse wereld alleen. Plotseling werd India daarmee een significante speler in het politieke spel rond Iran. ,,Het is de eerste keer dat de positie van New Delhi in een internationaal controversieel veiligheidsvraagstuk ertoe doet'', zegt de gezaghebbende commentator Prem Shankar Jha.

Vorige week zou het Irandossier weer op de IAEA-agenda staan, maar een stemming over doorverwijzing is vooralsnog afgeblazen. Rusland heeft extra tijd gekregen om Iran over te halen af te zien van de verrijking van uranium op eigen bodem. De Indiase premier Singh hoopt nu maar dat de Russische leider Poetin in zijn missie slaagt; het westerse applaus voor India's stem in september leidde thuis niet overal tot een ovatie.

Volgens Jha moet India zich beraden over de vraag of het een onafhankelijke, leidende rol wil hebben in de internationale politiek ,,of die van schoothond van de Verenigde Staten''. Jha verwoordt hiermee vooral de onvrede van de communistische partijen in India. De regering zou volgens hen aan de leiband van de VS lopen.

De communisten doelen ook op de in juli gesloten overeenkomst met de VS, waarin president Bush India hulp heeft toegezegd bij de verdere ontwikkeling van zijn civiele nucleaire programma. Het Amerikaanse Congres moet deze overeenkomst nog goedkeuren. In het verleden hebben de VS altijd geweigerd nucleaire samenwerking aan te gaan omdat India het non-proliferatieverdrag weigert te ondertekenen.

Hoe India met de kwestie-Iran omgaat, zal in grote mate bepalen of de Amerikanen het nucleaire akkoord doorzetten. Zelf zegt India kernenergie nodig te hebben om te kunnen voldoen aan de toenemende energiebehoefte van het land als gevolg van de aanhoudende robuuste economische groei. Tegelijkertijd zien de VS India meer en meer als democratisch tegenwicht voor de opkomende éénpartijstaat China.

Vorige week, naarmate de aangekondigde bijeenkomst van het IAEA dichterbij kwam, maakte de kritiek van de communistische partijen op Singh plaats voor serieuze dreigingen. Volgens de communisten mag de nucleaire overeenkomst met Bush geen reden zijn om de VS kritiekloos te volgen in de Iranzaak. ,,Anders kan dat voor ons een aanleiding zijn om de steun aan de regering te heroverwegen'', zegt Doraiswamy Raja, plaatsvervangend secretaris-generaal van de Communistische Partij van India (CPI). Vervelend voor de regering van Singh, die voor een meerderheid in het parlement afhankelijk is van de steun van de communistische partijen.

Raja zegt ook: ,,Als de Irankwestie op een confrontatie uitloopt en India achter de VS aan lijkt te hobbelen, zal dat niet goed vallen bij de Indiase moslims. Het buitenlandbeleid van de VS is hier niet erg populair.'' In India leven 140 miljoen moslims. De opmerking van de communist is volgens politieke commentatoren een riskante, omdat die zich ook tegen de moslimminderheid zou kunnen keren, bijvoorbeeld bij het mislukken van de nucleaire deal met de VS.

,,Maar het is niettemin een reële angst'', zegt analist Jha. ,,Binnen de Congrespartij zijn de zorgen over de reactie van moslims op een confrontatie groot.'' De VS hebben zich door de oorlog in Irak zeer onpopulair gemaakt in India, zegt hij. Als India zich te nadrukkelijk met de VS afficheert, kan dat volgens Jha reden zijn voor moslimextremisten om aanslagen in India uit te voeren. ,,In de moskeeën hebben de mullahs zich de afgelopen weken tegen de VS uitgesproken en vóór Iran.''

Voor New Delhi is bovendien van belang dat de relatie met Iran goed blijft, nu de band juist de afgelopen tijd is verstevigd. Iran en India hebben deze zomer belangrijke stappen gezet in de verwezenlijking van een oud plan: de aanleg van een 2.600 kilometer lange gaspijpleiding van Iran via Pakistaans grondgebied naar India.

De pijpleiding heeft meer dan een economische betekenis. Het project vereist nauwe en duurzame samenwerking tussen India en Pakistan en zou kunnen bijdragen aan het vredesproces van de aartsrivalen. Jha: ,,Iran is bovendien een oude vriend. Deze overeenkomst is voor ons van groot belang. India moet niet gezien worden als schoothond van Washington.''