`Floep-floep'

Een klok waarbij de wijzers niet `saai' tweemaal hetzelfde rondje draaien, zoals bij normale klokken. Ontwerper Cees van den Bos zocht en vond een nieuwe vorm: de lemniscaat.

8 is de vorm, met twee dubbele lussen van lichtjes. De buitenste lussen hebben twaalf leds van een halve centimeter doorsnee, de binnenste zestig van drie millimeter. Twee lichtjes samen geven de tijd aan: het grotere het uur, het kleinere de minuut. De bovenste lus klokt overdag, de onderste 's nachts. Als de lichtjes op het kruispunt staan, is het zes uur. Zes uur 's avonds duikt de tijd onder in de nacht en draait hij zijn ronde tegen de (traditionele) klok in. Overdag draaien de lampjes met de klok mee. Het geluid: geen `tik-tik' maar een onhoorbaar `floep-floep'.

,,Wijzers draaien hun ronde twee keer per etmaal'', vertelt Cees van den Bos, de ontwerper van de Lemniscaatklok. ,,Terwijl de tijd dag en nacht doorvloeit. Ik heb tijden gebroed op een betere manier. Toen ik daarmee ophield, kreeg ik de ingeving van de lemniscaat.'' Van den Bos vindt het ,,de ultieme vorm'' om tijd in weer te geven: ,,Dag en nacht zijn nu elkaars spiegelbeeld, sterk verwant, maar toch tegengesteld.''

Volgens Van den Bos is de tijdmeting nog altijd gebaseerd op zonnewijzers. ,,Die werken alleen overdag. Later kwam daar de nacht bij: twee keer twaalf, en dat is in klokken altijd zo gebleven.'' Behalve met zonnewijzers kan de tijd worden bijgehouden met aftellen: van zandloper, kaars en wierookstaaf, tot digitale cijferklok en de hippe `Roll-O-Clock'. Die laatste laat een soort lepel ronddraaien, die balletjes naar een hoger niveau schept. Er zijn goten voor de minuten en uren.

Maar ook dit balletjestellen begint na twaalf uur opnieuw. ,,Een boekhoudklok'', concludeert Van den Bos. Hij voelt zich als klokontwerper verwant aan Christiaan Huygens, die als uitvinder van het slingeruurwerk de tijdmeting drastisch verbeterde en net als hij in Den Haag opgroeide, maar dan vierhonderd jaar eerder.

De Lemniscaatklok heeft geen wijzers of andere draaiende delen en slijt daardoor nauwelijks. Door in een van beide lussen een zonnepaneeltje te plaatsen, voorziet de klok in de eigen energiebehoefte. Zo wordt de zon toch weer aangewend voor tijdmeting. De leds branden helderder naarmate de omgeving lichter wordt. Wie de klok op een schaduwrijke schoorsteenmantel plaatst, kan hem met netstroom opladen. De klok kan bijkans eindeloos meegaan en laat een liggende lemniscaat nu het wiskundige symbool zijn van oneindigheid.

De staande lemniscaat staat ook symbool voor het evenwicht tussen het stoffelijke en het geestelijke, licht en duisternis, dag en nacht. ,,'s Nachts doe je energie op voor de volgende dag'', zegt Van den Bos. Vandaar ook dat het zonnepaneeltje in de nachtelijke lus van de lemniscaat zit.

Van den Bos ontdekte op internet een wonderlijk verschijnsel. De zon staat 's winters lager en werpt dan langere schaduwen. ,,Maar als je een stok in de grond steekt en elke dag om twaalf uur de top van de schaduw markeert'', zegt hij, ,,heb je na een jaar geen streep, maar een lemniscaat in het zand getekend.''

Van den Bos wipt de achterkant van de klok los en brengt een alarmerende wirwar van draadjes aan het licht. ,,Ik moest er mijn elektronicakennis wel voor ophalen'', lacht hij. Een microprocessor regelt het binnenwerk en een spoeltje vangt het signaal op van een atoomklok, waardoor de klok altijd de juiste tijd aangeeft. In het tijdloze dorpje Enumatil bij Groningen heeft Van den Bos inmiddels al zo'n zestig klokken gemaakt. ,,En nog steeds kom ik tijd te kort.''

De Lemiscaatklok (33x25,5x7 cm) kost € 480, de gemiddelde levertijd is twee maanden. Inl. www.deiningdesign.nl