Euromed blaast zichzelf nieuw leven in

Wel een akkoord over een gedragscode om terrorisme te bestrijden, maar geen akkoord over wat terrorisme is. Dat is de magere balans van overleg tussen Europa en zijn zuiderburen.

Een voorzittersverklaring met minimale slotconclusies wist gisteren het gezicht te redden van de Euromed, de bijeenkomst in Barcelona van de Europese Unie met partnerlanden rond de Middellandse Zee.

Na een ochtend van moeizaam vergaderen presenteerde de Britse premier Tony Blair, die als huidige EU-voorzitter de bijeenkomst leidde, een gezamenlijk overeengekomen `gedragscode' om het terrorisme te bestrijden. Maar het Israëlisch-Palestijnse conflict en onderling gekibbel onder de 38 deelnemende landen stonden overeenstemming over een gemeenschappelijke definitie van terrorisme in de weg.

Het jubileum van de Euromed, dat tien jaar geleden ontstond als praktische uitwerking van het `proces van Barcelona' dat de vrijheid, democratie en mensenrechten in de mediterrane regio beoogt, eindigde daarmee in een bleek feestje. Blair toonde zich na afloop zeer tevreden over de gemeenschappelijke verklaring waarin staat dat terreur geen rechtvaardiging kent en waarin nauwere samenwerking in de terreurbestrijding wordt aangekondigd. Het is de eerste keer dat zowel Israël als de Palestijnse Autoriteit een dergelijke tekst onderschrijven. Maar over de vraag wat nu precies onder terreur verstaan moet worden, brak vervolgens ruzie uit. Volgens diplomatieke bronnen weigerde Israël om zelfs maar een referentie aan het zelfbeschikkingsrecht van volkeren op te nemen.

Terreur, migratie en burgerlijke vrijheden stonden hoog op de agenda bij de Euromed, die bedoeld is om de buren van de Europese Unie rond de Middellandse Zee een steun in de rug te geven bij de ontwikkeling van een stabiele democratie en bij het opbouwen van een gezonde economie. Maar bij de presentatie van de slotverklaring waren de buren geheel afwezig en stonden alleen de drie EU-leiders Blair, EU-buitenlandcoördinator Javier Solana en voorzitter José Manuel Barroso van de Europese Commissie, en de premier van het gastland, José Luis Rodriguez Zapatero, op het toneel. Vrijwel alle staatshoofden uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika lieten zich excuseren. In sommige Spaanse commentaren werd hierin de hand gezien van Verenigde Staten, waarmee de regering-Zapatero een uitgesproken koele relatie onderhoudt na de onmiddellijke terugtrekking vorig jaar van de Spaanse troepen uit Irak.

Geklaagd ook werd dat de Britten nauwelijks werk hadden gemaakt van de bijeenkomst. Het was vooral de Spaanse minister van Buitenlandse Zaken, Miguel Ángel Moratinos, geweest die druk heen en weer had gereisd om de top van een ondergang te redden.

Op het gebied van de illegale immigratie werd besloten de steun vanuit Europa uit breiden. Behalve een betere beveiliging van de grenzen en een intensievere bestrijding van smokkelbendes zullen in de bestaande steunprogramma's meer gelden worden vrijgemaakt voor opleidingen om jongeren van illegale emigratieplannen te weerhouden. Er werd een ambitieus vijfjarenplan aangekondigd voor de ontwikkeling van democratie en economie.

De reacties waren verdeeld. Marokko, het land dat de laatste tien jaar van veel hulpprogramma's in het kader van de Euromed gebruik heeft gemaakt en dat geldt als een mediterrane buur waar de doelstellingen van het partnerschap nog het meest verwezenlijkt zijn, toonde zich tevreden. Maar andere landen, zoals Syrië, waar de hulp aanzienlijk minder voorstelde, waren minder te spreken over de resultaten. Egypte zag zijn eis om niet-gouvernementele organisaties voortaan officieel te registreren gedwarsboomd. Anderen landen klaagden over de strakkere tijdschema's voor de hulpdoelstellingen vanuit Europa, die werden gezien als een vorm van bemoeizucht.

De bijeenkomst bevestigde vooral een aantal afspraken die de afgelopen jaren zijn gemaakt. Zo blijft de vorming van een vrijhandelszone in 2010 voor landbouw- en visserijproducten in het Mediterrane gebied gehandhaafd. Voorzien wordt verder dat de Unie ook de komende jaren haar kredieten en subsidies voor het gebied (22 miljard euro in de afgelopen tien jaar) op peil zal houden.

Terwijl Blair en Zapatero onderstreepten dat de banden tussen de EU en de buurlanden waren versterkt, werden gisteren vooral de beperkingen van Euromed zichtbaar in verhouding tot de ambitieuze doelen van democratische en politieke hervormingen. Analyses van tien jaar partnerschap, verricht in opdracht van de Europese Commissie, komen tot de conclusie dat in de regio weinig te merken is van versterking van de democratie en hervorming van de economie.

Op het gebied van de mensenrechten zijn de ontwikkelingen te verbrokkeld en onvoldoende om de ,,ernstige sociale problemen'' in de regio het hoofd te bieden, aldus het rapport, dat grondige hervorming van de tot dusver gevoerde steunpolitiek aanbeveelt om te voorkomen dat het Euromediterrane partnerschap volledig uiteenvalt.

In de wandelgangen van de bijeenkomst wezen verantwoordelijke beleidsambtenaren van de EU echter op de beperkte invloed van de EU-steun. Bij gebrek aan instrumenten om hervormingen met kracht af te dwingen, moet de EU het vooral hebben van ondersteuning en overtuiging en zijn resultaten pas op langere termijn zichtbaar, zo luidde hun redenering.