Darmziekte ontstaat door falende afweer

Patiënten met regelmatig ontstoken darmen hebben darmcellen die de in de darmen levende bacteriën niet goed onder de duim houden. Die darmcellen maken minder van het bacteriedodende eiwit alfa-defensine.

Het waargenomen defensine-tekort ondersteunt een nieuwe theorie over het ontstaan van de ziekte van Crohn en de verwante ziekte ulceratieve colitis. Die theorie zoekt de oorsprong van de darmontstekingen in een verstoord evenwicht tussen darmbacteriën en afweer. Dat schrijven onderzoekers van vijf Amerikaanse en twee Duitse universiteiten in een online-publicatie van maandag in de Proceedings of the National Academy of Sciences.

De ziekte van Crohn en ulceratieve colitis zijn darmontstekingen waarbij zweren in de darmen ontstaan, waarvan de oorzaak nog niet vaststaat. De theorie over het verstoorde bacterie-afweerevenwicht is één van drie theorieën. De voor ons nuttige darmbacteriën hebben de neiging zich ongebreideld te vermenigvuldigen. De afweer van ons lichaam moet hen in bedwang houden. Van vreedzaam samenleven is in de darmen geen sprake.

De theorie over balans tussen bacterie en afweer die nu wordt ondersteund is echter maar één van de theorieën over het ontstaan van Crohn. Lang had de theorie de overhand die het op een autoimmuunziekte (zoals astma en psoriasis) hield. Bij een autoimmuunziekte richt het afweersysteem zich tegen eigen lichaamscellen, in dit geval cellen in het darmslijmvlies. Een derde theorie zegt dat de darmcellen keer op keer een te heftige afweerreactie beginnen tegen onschuldige darmbacteriën en dat door die overdreven afweerreactie de darm zelf wordt aangetast. Bij beide theorieën is er uiteindelijk sprake van een uit de hand lopende afweereactie. Daartegen zijn tegenwoordig verschillende biologische therapieën in ontwikkeling, zoals het gebruik van genetisch gemanipuleerde bacteriën die zich in de darm vestigen en daar ontstekingsremmers uitscheiden.

Bij het nu gepubliceerde onderzoek keken de onderzoekers vooral naar Crohn-patiënten waarbij de ontstekingen ontstonden in de kronkeldarm – het deel van de dunne darm dat in de dikke darm uitkomt. Meestal woedt de ziekte vooral in de dikke darm. In stukjes weggeopereerde kronkeldarm bleken de in bacterie-afweer gespecialiseerde cellen beduidend minder alfa-defensine te maken. Het kan zijn dat het tekort ontstaat door genetische verschillen tussen patiënten en niet-patiënten. Maar welk van de (acht) kandidaatgenen voor de ziekte van Crohn daarvoor verantwoordelijk is, werd in dit onderzoek maar gedeeltelijk duidelijk.

De onderzoekers schrijven dat therapie voor de ziekte van Crohn zich ook moet richten op het herstel van de afweer tegen darmbacteriën.