Ballet met graafmachine

`Een van de beste ontwerpen van speelgoed is een hoop zand.' Titel van een artikeltje in het tijdschrift Morf, een boekje, uitgegeven door de Premsela Stichting voor Nederlandse Vormgeving. Een praatjesmaker (ikzelf) verbaast zich er in het jongste nummer van het twee keer per jaar verschijnende tijdschrift over dat op designscholen nog steeds schemerlampen worden ontworpen en bloemenvazen. Het stukje pleit voor ander beleid in Eindhoven (Designacademy) en Delft (TU faculteit industrieel ontwerpen). Verbied bloemenvazen en vraag studenten voedsel te ontwerpen en speelgoed.

Een hoop zand is al gauw goed. Maar dan?

Een graafmachine! Bestaat al maar Eindhoven kan haar verbeteren. Het principe van de graafmachine langs de weg en langs de Betuwelijn. Een arm met een elleboog en een bak die schept als een hand van een kind dat een kuil graaft op het strand.

Bekentenis: zo mooi vind ik graafmachines dat ik een goede reden bedacht om er zelf een te kopen. Nieuw zijn ze te duur, maar een gebruikte die het nog goed doet kost niet veel meer dan een bontjas. Tot mijn plezier lag een forse berg betonbrokken me in de weg. Een graafmachine met machinist kost per dag genoeg om zelf een tweedehands aan te schaffen. Het was feestvieren. Ook sloten uitgediept en boomstronken die de buren kwijt wilden bij ze uit de grond getrokken. Zoveel dankbaarheid, het is eenieder aan te bevelen zelf zo'n ding aan te schaffen. En als je het speelgoed niet meer nodig hebt, koopt een ander het voor bijna hetzelfde geld weer over. Zoiets moet je meemaken. Altijd maar dat golfballetje van je af slaan mijnheer.

Voor kinderen is een ongevaarlijke graafmachine bedacht. Hij bestaat al geruime tijd, staat hier en daar op kinderspeelplaatsen en is te huur in pretparken. Te huur! Hebben is beter, dan hoef je er niet voor op reis en hoeft je kind geen haast te hebben.

Ik vergiste me in het ding. Toen ik er voor het eerst één zag, dacht ik dat een kind er niet veel aan zou vinden. Want hij kan alleen maar een hap zand of prut oppakken en dat een eindje opzij weer dumpen. De machine kan draaien op een verticale as als een bureaustoel. Maar kijk wat je joch ermee doet. Urenlang zit hij op het plankje achter de giek te oefenen in een vloeiende beweging zoals meesters met hydraulische gravers het kunnen in de wegenbouw. Een schuin talud zonder een enkel deukje.

Arm en bak van de speelgoedgraafmachine worden door twee hendels met de hand bediend maar werken eender als een hydraulisch bewogen giek. De linker hendel kan de bak voorover laten kantelen om een hap te nemen en achterover om hem leeg te gooien. De rechter hendel doet de giek omhoog of naar beneden. Een kind heeft er geen uitleg bij nodig. Het gaat erop zitten en aan het werk. Eerst houterig of onbesuisd maar allengs met meer vloeiende bewegingen. Zusje op ballet, broertje op de graafmachine.

Er zijn verschillende uitvoeringen. Zwaardere voor gebruik in speeltuinen en bij kinderdagverblijven. Iets lichtere voor op het erf bij huis. De lichtere zijn zwaar genoeg en zullen makkelijk drie generaties jongetjes en een enkel meisje plezier doen.

Er is ook een stel wielen aan een dissel bij te koop waar de graafmachine op past. Dan kan hij achter een landbouwtrekker, een skelter of een trapauto en heb je aan je kind geen kind meer. Het trekt er op uit als loonwerker. Wie heeft er een kuil nodig vandaag?

Graafmachines, ze kosten rond de 70 euro, vind je niet in de meeste stadse speelgoedwinkels. Ze zijn te koop in ruige speelgoedhuizen buiten de bebouwde kom. Ook tweedehands op Marktplaats.nl.