Proces-Saddam `het proces van de eeuw'

In Bagdad begint vandaag een nieuwe fase in het proces tegen de vroegere Iraakse leider Saddam Hussein. Met Slobodan Milošević is hij de hoogste leider die terecht staat.

Wordt het proces tegen Saddam Hussein, dan vandaag wordt hervat, het proces van de eeuw? De Amerikaanse hoogleraar Michael P. Scharf, die betrokken was bij het opzetten van het Iraakse Speciaal Tribunaal, vindt van wel. Het gaat niet alleen om de omvang van de gruweldaden die de voormalige machthebber worden verweten maar ook om zijn status: ,,Saddam is de top''.

Milošević is nog wel een concurrent. De voormalige Joegoslavische president heeft zijn berechting door het VN-tribunaal in Den Haag aangegrepen voor een langdurige en politieke manifestatie. Hij schoof zijn raadslieden terzijde en voert zelf de verdediging (met de nodige juridische steun op de achtergrond).

Scharf wijst er alvast op dat Saddam onder de Iraakse regels niet het recht heeft de verdediging aan zich te trekken. Het Internationaal verdrag inzake burgerlijke en politieke rechten geeft echter iedere verdachte wel degelijk het recht ,,zichzelf te verdedigen of door een raadsman van zijn keuze''. Dit neemt niet weg dat een rechtbank kan voorzien in een aangewezen verdediger. Maar daarbij dient toch vooral te worden gedacht aan de situatie waarbij de verdachte de orde verstoort. En dat is wat anders dan het voeren van een eigengereide verdediging.

Overigens heeft Saddam dit weekeinde zijn advocatenteam uitgebreid met de vroegere Amerikaanse minister van Justitie, Ramsey Clark, en een Qatarese oud-minister van Justitie.

Bij de hervatting van het proces betreft de eerste zorg overigens de veiligheid van de advocaten. Sinds de schorsing zijn twee raadslieden vermoord. De verdediging heeft gedreigd zich terug te trekken als er niet een betere beveiliging komt. De hoofdaanklager heeft laten weten dat leden van ,,het bureau verdediging'' van het tribunaal klaar staan om de verdediging over te nemen. Dat lijkt echter wel erg kort door de bocht.

De topstatus van het proces tegen Saddam wordt niet bevorderd doordat het is opgedeeld. De represailles in Dujail (1982) zijn vooral als eerste gekozen omdat de zaak overzichtelijk is. Bovendien kan dan meteen worden afgerekend met de grote verweren van Saddam, die de rechtmatigheid van het tribunaal betwist. Als dat eenmaal is gebeurd, hoeven de rechters daar niet telkens op terug te komen, is de redenering van Scharf.

`Dujail' zelf is geen bekeken zaak, blijkt uit een beschouwing van de hoogleraar op de website van zijn universiteit. Kan Saddam zich er niet op beroepen dat hij niet de enige is die met harde hand terugslaat? In 1993 stuurde de Amerikaanse president Bill Clinton 23 kruisraketten af op Irak wegens een verijdelde aanslag op oud-president Bush senior die op bezoek was in Koeweit. De Amerikaanse troepen voeren nu in Irak grootscheepse campagnes uit om rebellen uit te roken waarbij onvermijdelijk onschuldige slachtoffers vallen.

In het proces van Neurenberg na de Tweede Wereldoorlog werd de Duitse groot-admiraal Dönitz ten laste gelegd dat hij een onbeperkte onderzeebootoorlog in de Atlantische Oceaan had ontketend. Zijn verdediging was dat de Amerikanen hetzelfde hadden gedaan in de Grote Oceaan, zoals admiraal Nimitz had toegegeven. Het tribunaal sprak Dönitz vrij van dit onderdeel van de aanklacht omdat beide partijen zich eraan schuldig hadden gemaakt.

Scharf put echter hoop uit de zaak van William Calley, de luitenant die in 1968 het Vietnamese dorp My Lai met inwoners en al liet platbranden. Zijn verweer was dat het onmogelijk was de gezochte strijders te (onder)scheiden van onschuldige burgers. Maar de Amerikaanse rechter zei dat zo'n bevel nooit mag worden gegeven en niet mag worden uitgevoerd. Calley werd veroordeeld.

http://www.law.case.edu/saddamtrial/