Open eind aan De Vries' vioolconcert

Niet de twee verschillende componisten zorgden op het De Vries/Janácek-dubbelportret van Holland Symfonia voor het verrassendste contrast, maar de twee volledig verschillende gezichten van het orkest. Oorzaak: de eigenaardige keus om Janácek door chef-dirigent Roy Goodman te laten dirigeren, terwijl voor De Vries Otto Tausk werd ingeschakeld.

Goodman kondigde eerst aan in 2007 op te stappen, maar besloot vorige week dat al per 1 januari 2006 te doen. In Janáceks Adagio (1891) leek het orkest hem liever gísteren al kwijt te zijn geweest. Men sleepte zich futloos en ongelijk achter zijn slag aan, met een klank waarover een stoffige wollen deken leek te liggen. Beter was het in Taras Bulba, waar men zich in elk geval nog het vuur uit de sloffen speelde, en ondanks wat schoonheidsfoutjes te horen was dat Goodman wel degelijk een uitstekend dirigent is.

Hoe anders was dit in de werken van De Vries. Hier dirigeerde Tausk dwingend en resoluut, en werd veel alerter gespeeld, met een zoveel frissere klank als resultaat. Van De Vries klonken een dit jaar herziene versie van zijn Antagonistische Ode (1999-2000) en het nieuwe Vioolconcert.

Hoewel in De Vries' toelichting van een verband geen sprake is, leek in veel opzichten sprake van zustercomposities. De werken hebben een vergelijkbare basis van massieve klankblokken die als glaciale lagen voorbijschuren, met veel massa in het lage register en fluitende boventonen.

Wel is de Ode veel monolithischer, waardoor het stuk als geheel wat afstompt, terwijl een vergelijkbare overmacht in het Vioolconcert juist dramatische werking krijgt door de confrontatie met een solist in een soort overlevingsstrijd.

De soliste Hebe Mensinga speelde haar soms razend moeilijke partij trefzeker, en maakte vooral in de virtuoze cadens indruk. Hierna laat De Vries haar wat meer initiatief nemen, zelfs even wat tonaal, melodisch materiaal suggereren, maar uiteindelijk wordt ze toch verzwolgen in de orkestrale massa. Een lang aangehouden open G op de laagste vioolsnaar, zelfs nog even omlaag verstemd om ónder het vioolbereik te komen, bezegelt haar lot. Het muzikale equivalent van een `open einde' aan het slot van de Ode vindt hier een oplossing in stilte.

Concert: Holland Symfonia o.l.v. Roy Goodman en Otto Tausk, met Hebe Mensinga, viool. Gehoord: 27/11 Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam. Herh.: 29/11 Philharmonie, Haarlem. Info: 023-5121212.