`Het is hier heel gevaarlijk, voor je het weet heb je leukemie'

De Chinese nederzetting Niujiadian aan de rivier de Songhua, die vergiftigd is met benzeen, moest worden ontruimd. Niet iedereen vertrok. ,,De deur is dichtgespijkerd zodat de vervuiling het huis niet zou binnendringen.''

De 77-jarige mevrouw Sui Xiuying zit voor het eerst sinds dagen weer in het winterzonnetje voor haar huis. Ze heeft zo een prachtig uitzicht op de rivier de Songhua, die de afgelopen dagen van een scheepvaartverbinding veranderde in een gevaarlijk open riool, vervuild met het kankerverwekkende benzeen.

De overheid, bang dat de bewoners van Niujiadian zo pal langs de rivier vergiftigingsverschijnselen zouden oplopen, kwam een paar dagen geleden langs bij alle inwoners van de zo'n zeventig families tellende nederzetting. Iedereen moest de nederzetting, die vlak langs de rivier bij een scheepswerf ligt, zo snel mogelijk verlaten voordat de grote benzeenvlek langs zou drijven. De ontruiming van Niujiadian en het naburige eiland Gou haalden de wereldpers.

Maar niet alle bewoners vertrokken ook werkelijk. Zo bleef mevrouw Sui achter omdat ze te ziek was om de nederzetting zelfstandig te verlaten. ,,Ik heb het aan mijn hart, en ik kan me niet goed verplaatsen'', zegt de in dikke winterkleding gestoken oude vrouw, die zich aan de tafelrand moet vasthouden als ze een stukje wil lopen. ,,Mijn kinderen en kleinkinderen zijn wel vertrokken, maar we hadden gelukkig nog genoeg schoon water in voorraad voor mij om hier te blijven'', zegt mevrouw Sui. Het benzeen heeft waarschijnlijk ook het grondwater rond de rivier vervuild, en daarom gebruikt ze haar eigen bron voorlopig niet.

Mevrouw Sui beleefde angstige dagen. ,,Ik durfde de voordeur niet uit. Mijn zoon heeft de deur dichtgespijkerd en er een wollen deken voor gehangen. Zo hoopten we dat de vervuiling het huis niet zou binnendringen'', vertelt mevrouw Sui. Van het sturen van een ambulance door de overheid of van het regelen van opvang voor mevrouw Sui is nooit sprake geweest. Ook alle anderen die Niujiadian verlieten, moesten zelf voor onderdak zorgen bij familie of kennissen.

Niet iedereen kon ergens onderdak vinden. Meneer Tian Jinshan, die ons ontvangt in zijn lange wollen ondergoed, heeft geen familie in de buurt. ,,Eerst zeiden ze dat benzeen ook in de lucht kon zitten. Later werd dat weer ontkend, dus toen voelden we ons hier veilig genoeg om te blijven'', aldus Tian, die met trots zijn postduiven toont. ,,Die blijven ook binnen, want door de vogelgriep is het verboden om ze te laten uitvliegen'', zegt hij, terwijl hij rustig afwacht tot de situatie zich weer normaliseert.

Maar niet iedereen in Niujiadian ondergaat de situatie zo gelaten. Uit een vervallen huis waar al jaren het karakter voor `afbreken' in rode verf op de oude poort staat geschilderd, stapt meneer Yang naar buiten. Hij draagt een monddoekje en een pet. ,,Het is hier gevaarlijk'', schreeuwt hij. ,,Je hebt een monddoekje nodig, want benzeen kan ook in de lucht zitten.''

Hij heeft van de overheid gehoord dat contact met benzeen tot een langzame dood kan leiden, en dat je er leukemie van krijgt. ,,Ik ben geen arts, ik vertel alleen door wat me is gezegd'', aldus Yang. ,,Ik ben hier alleen maar omdat dieven anders ons huis kunnen leegroven. Mijn gezin is weg naar familie elders. Jullie moeten ook niet te lang blijven, want voor je het weet heb je leukemie.''

Op de suggestie dat de overheid misschien voor bewaking van de verlaten huizen en voor accommodatie had moeten zorgen, reageert hij heftig. ,,We zijn zo langzamerhand op van de zenuwen. De overheid regelt helemaal niets. Eerst kwam de vogelgriep, toen kwamen er geruchten dat Harbin zou worden getroffen door een aardbeving en nu is er deze benzeenvergiftiging. Ik zorg zelf zo goed mogelijk voor mij huis en mijn gezin, meer kan ik niet doen'', aldus Yang, die wordt overstemd door de blaffende honden op het erf.

Zijn buurman blijft er veel kalmer onder. ,,Er wordt veel te veel ophef over gemaakt. De rivier is allang zwaar vervuild, dat beetje benzeen kan er ook nog wel bij. Bovendien: we werken in de bouw ook elke dag met chemische middelen waar benzeen in zit. Daar maakt niemand zich druk over.''

Daarmee legt hij de vinger op China's zere plek. Een slecht functionerend toezicht op de naleving van milieumaatregelen en een sterke economische groei hebben van China niet alleen de werkplaats, maar ook de vuilnisbelt van de wereld gemaakt.

Toch komt er bij mevrouw Sui, die rechtstreeks de gevolgen van China's falende beleid ondervindt, geen woord van kritiek op de overheid over haar lippen. ,,De overheid geeft juist veel om ons. Ze hebben de moeite genomen om hier langs te komen, en de pers komt nu ook nog kijken. Daarmee voel ik me een gezegende vrouw.''

Als het water in Harbin weer stroomt, wordt dat gevierd met een wervelende show op de plaatselijke televisie, met zingende militairen en verpleegsters. Daar draagt men de boodschap uit dat de stad onder de bezielende leiding van de communistische partij en de staat ook deze moeilijkheid weer te boven is gekomen.