Ariane Schluter brengt `Phèdre' hartstocht en licht

Vorig seizoen had het Nationale Toneel een paar opzienbarende stukken als De meiden en Elementaire deeltjes, maar over het algemeen maakt het grote Haagse gezelschap theater zoals is te verwachten en te voorzien, wat overigens niet wil zeggen dat het slecht is. Zeker als Johan Doesburg regisseert is de kwaliteit doorgaans uitstekend of in ieder geval in orde. Maar vaak ook zo smaakvol chic zwart aangekleed, dat je snakt naar iets vreemds, iets wilds of onverwachts.

Phèdre (1677) is weer zo'n regie van hem waarmee niet veel mis is. Phèdre wordt beschouwd als het beste werk van Jean Racine (1639-1699). Hij baseerde het stuk op de klassieke tragedies Phaedra van Euripides en Seneca, en het is een volmaakte proeve van de Frans classicistische stijl: snel, kaal en strak in de vorm. Hartstocht knaagt aan de eer, aan de orde, aan de rede. Eerwraak moet de orde herstellen, maar leidt tot een catastrofe. Ariane Schluter speelt de hoofdrol van Phèdre, de nieuwe vrouw van Griekse koning Theseus die verliefd wordt op diens zoon Hippolytus. Als deze haar afwijst, beschuldigt zij hem van aanranding. Phèdre's hartstocht is een vernietigende kracht, maar Phèdre is daar zelf zo'n erbarmelijk slachtoffer van, dat we haar veel vergeven.

Vergeefs vechtend tegen het noodlot staan de partijen binnen een halve-cirkelvormige tribune, als in het Griekse theater. Gaandeweg wordt de tribune om de spelers heen gesloten. Dit theater heeft geen nooduitgang. Net als in Doesburgs eerdere regies Strange Interlude en Demonen brengt Ariane Schluter op meeslepende wijze leven in het stuk. Zij geeft de voorstelling bloed, hartstocht, licht. Als zij van het podium is, wordt het meteen een stuk minder boeiend. Naast haar is Jaap Spijkers een sterke Theseus, een botte vechter in vertwijfeling. De spelers boven de veertig kunnen de verzen van Racine – elegant vertaal door Laurens Spoor – moeiteloos naturel brengen. Bij de jongere spelers hoor je iedere komma, iedere bijzin krijgt eenzelfde hoger toontje.

Om de tragedie wat lucht te geven, heeft Doesburg wat ironiserende effecten ingebouwd. Dat vrouwenverslinder Theseus steeds even ruikt aan de vrouwen die hij tegenkomt, is een terechte grap. Maar de geprononceerde kruisbeschermers die Theseus en zoon dragen zijn te potsierlijk, vooral als Theseus van de tribune rent en zijn zaakje heen en weer wiegt. Een misplaatste en inmiddels belegen effect is het gebruik van microfoons op standaards waarin de spelers soms wat zeggen, meestal terzijdes, gedachtes.

Verder was er zoals gezegd niets mis met deze voorstelling, als je van netjes toneel houdt. Deze verwende toeschouwer beveelt Ariane Schluter aan voor wederom een Theo d'Or en gaat deze Phèdre verder vergeten.

Voorstelling: Phèdre van Jean Racine, door het Nationale Toneel. Regie Johan van Doesburg. Gezien: 27/11 Koninklijke Schouwburg, Den Haag. Tournee t/m 11/2. Inl 070-3181444 of www.nationaletoneel.nl.