Zes klassieke misvattingen over hongersnood

Over hongersnood bestaan veel misverstanden. Dat hij onverwachts komt. Dat hij het gevolg is van een natuurramp. Dat niemand er belang bij heeft.

1. De regering van een getroffen land doet er alles aan om een eind te maken aan de honger.Regeringen hebben vaak financieel en politiek belang bij het instandhouden van honger. ,,Voedselhulp heeft de neiging om een regering te helpen in plaats van de armen'', schrijft de Britse onderzoeker Alex de Waal in zijn boek Famine Crimes. ,,Voedselhulp maakt de machtigen machtiger, is een voedingsbodem voor corruptie en draagt vaak bij tot een onjuiste economische politiek.''

,,De regering van Malawi heeft een extreem slechte reputatie in het waarborgen van voedselzekerheid'', meldt een Afrikaans rapport van vorig jaar. ,,Een kleine groep mensen wurgt dit land en melkt het systeem uit'', constateert Kathryn Englisch van de Amerikaanse ontwikkelingsorganisatie USAID.

2. Rijke landen helpen arme landen om honger te bestrijden.,,Donorlanden en uitvoerende partners hebben een buitenproportioneel grote invloed op het voedselbeleid in Malawi. (..) De regering is meer verantwoording schuldig aan donorlanden dan aan het eigen volk. (..) De donorlanden zijn sterk verdeeld over staatsinterventies en over de rol van de markt bij het vergroten van voedselzekerheid, wat leidt tot een inconsistent en grillig overheidsbeleid. (..) Ondanks jarenlange voedselhulp is de voedselsituatie structureel verslechterd.'' Enkele conclusies uit een recent Amerikaans onderzoek The governance dimensions of food security in Malawi. Landen als de Verenigde Staten gebruiken voedselhulp om landbouwoverschotten te dumpen.

3. Hongersnood komt als verrassing.In maart van dit jaar waarschuwde het door de Amerikanen gefinancierde Famine Early Warning Systems Network voor tegenvallende maïsproductie als gevolg van gebrek aan kunstmest en uitblijvende regen. President Binga wa Mutharika meldde donorlanden dat Malawi afkoerste op voedseltekort. In augustus vestigde de Voedsel- en Landbouworganisatie (FAO) van de VN de aandacht op de ernstigste voedselcrisis in Malawi sinds 1992. Half oktober kondigde de president de ramptoestand af. Aan vroege noodsignalen is nooit gebrek. Dat betekent niet dat er ook tijdig ingegrepen wordt.

4. Hongersnood is het gevolg van een natuurramp.Droogte of overmatige regen alleen zorgen nooit voor een voedselcrisis. Meestal is ook sprake van wanbeleid zoals drie jaar geleden toen de regering van Malawi de nationale graanreserve verkocht in de aanloop naar een hongersnood. Verder zijn er altijd structurele oorzaken. In Malawi is de voedselproductie sterk gericht op maïs dat erg afhankelijk van regenval is. Zonder kunstmest levert de schrale grond niks op. Een boerenhuishouden beschikt gemiddeld over niet meer dan 0,23 hectare grond.

5. Hongersnood ontstaat omdat er niet genoeg voedsel is.Sommige van de ergste hongersnoden doen zich voor terwijl de hoeveelheid beschikbaar voedsel niet wezenlijk kleiner dan anders is, schreef Nobelprijswinnaar Amartya Sen al in 1982 in zijn klassieker Poverty and Famines. Het voedsel is voorradig, maar het ontbreekt een grote groep aan geld om dat voedsel te kopen. De prijs is voor hen te hoog. In veel districten in Malawi is de maïsprijs al tot boven de 32 of zelfs 40 kwacha per kilo gestegen. Daarmee ligt het voedsel buiten het bereik van zeker de helft van de verarmde bevolking.

6. Hongersnood teistert alleen de magen.Hongersnood leidt tot verhoogde kindersterfte en extra schoolverzuim. Hongersnood draagt bij aan de verspreiding van de aids-epidemie. Hongersnood doet decennia van menselijke ontwikkeling te niet.