`We stuiten op allerlei criminele activiteiten'

De Sociale inlichtingen- en opsporingsdienst doet meer dan uitkeringsfraude opsporen. Deze week liep hij tegen Braziliaanse mensensmokkelaars aan.

De doorbraak kwam in juli. De Sociale inlichtingen- en opsporingsdienst (SIOD) kwam samen met de Rotterdamse vreemdelingenpolitie in actie tegen huisjesmelkers. Maar waar de inspecteurs van de SIOD op stuitten waren tien illegale Brazilianen die in hun vaderland geronseld waren om geld te verdienen in het rijke Nederland. Ze bekenden via een malafide uitzendbureau illegaal in het Westland te werken, in de pluimveesector en de land- en tuinbouw. Over dat uitzendbureau was de SIOD eind 2003 getipt door het uitkeringsinstituut UWV, dat weer signalen had gekregen van de belastingdienst. Uiteindelijk leidde alle samenwerking tot het blootleggen van een omvangrijk Braziliaans mensensmokkelnetwerk.

De SIOD, die in 2002 werd opgericht door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om complexe fraudezaken in de sociale zekerheid op te sporen, hield begin deze week twee verdachten aan in deze zaak. Eén regelde de huisvesting van illegale werknemers. De ander was de directeur van het Rotterdamse uitzendbureau. Hij hielp de Brazilianen op valse Portugese paspoorten aan het werk. ,,Brazilianen lijken op Portugezen en ze spreken ook Portugees'', zegt Nico Laagland, directeur van de SIOD. ,,Het voordeel van een Portugees paspoort is dat je er overal in Europa mee mag werken, omdat er binnen de Europese Unie vrij verkeer van werknemers is.''

Deze zaak is niet de grootste waaraan de SIOD sinds zijn oprichting heeft gewerkt. Eerder was er een vergelijkbare mensensmokkelzaak met Nigerianen, de operatie `Labyrint'. De SIOD spoorde daarbij zes verschillende criminele bendes op, die bij elkaar enkele duizenden West-Afrikanen naar Nederland hadden gesmokkeld. ,,In Nederland werden de illegalen onderworpen aan een moderne vorm van slavernij'', zegt Laagland. ,,Ze bouwden een enorme schuld op aan de smokkelaars, voor onderdak en valse identiteitsbewijzen. Die moesten ze aflossen door tegen een zeer laag loon te werken, onder erbarmelijke arbeidsomstandigheden.''

De Braziliaanse mensensmokkelzaak is eigenlijk een variant op dezelfde constructie. Uit de boekhouding die bij het malafide uitzendbureau in beslag is genomen, zijn tot nu toe 107 illegale werknemers getraceerd. ,,Maar wij denken dat het in totaal om enkele honderden mensen gaat'', zegt Laagland. Hoe groot de schade is die de Brazilianen de Nederlandse staat hebben berokkend, is moeilijk te berekenen, maar de SIOD-directeur wil wel een poging doen. ,,Zo'n illegale Braziliaan houdt een baan bezet die anders naar een werkloze Nederlander zou gaan. Dat kost per persoon rond de 10.000 euro aan uitkeringsgeld. Daarnaast betaalde het malafide uitzendbureau geen sociale premies, daardoor liep de staat ongeveer 5.000 euro per persoon mis. Als je rekent dat er zo'n honderd illegale werknemers zijn opgespoord, dan hebben die Brazilianen de staat voor zeker anderhalf miljoen euro benadeeld. En dan hebben we nog niet eens meegerekend wat ze verdienden aan de uitbuiting van die illegalen zelf, zo'n 4.000 euro per persoon voor het vliegticket, valse identiteitspapieren, onderdak en de bemiddeling van het uitzendbureau.''

Laagland, die voor hij directeur van de SIOD werd 25 jaar bij de politie werkte, is er trots op dat zijn dienst meer doet dan het opsporen van fraude met premies en uitkeringen. ,,Bij zo'n onderzoek als dit stuiten we op nog veel meer. Zo'n mensensmokkelnetwerk strekt zijn criminele activiteiten uit in allerlei richtingen. Van het onder valse identiteit openen en plunderen van bankrekeningen tot kinderporno aan toe.''

Hij zegt dat de Nederlandse aanpak, waarbij samengewerkt wordt met tal van andere instanties, internationaal gezien uniek is. ,,Het is een sterke troef dat wij zaken als mensensmokkel kunnen opsporen via de arbeidsmarkt. Ook onze multidisciplinaire aanpak is uniek. In september hebben we een Expertisepunt mensenhandel en mensensmokkel opgericht. Daarin werken de Nationale recherche, de koninklijke marechaussee, de SIOD en de immigratie- en naturalisatiedienst samen. Zover zijn lang niet alle landen. In Frankrijk bijvoorbeeld wordt met een dergelijke samenwerking nu pas een begin gemaakt.''

De twee Braziliaanse verdachten die in juli werden aangehouden en nog vastzitten, kunnen maximaal acht jaar cel krijgen. Laagland sluit niet uit dat er de komende tijd nog meer arrestaties volgen.