Wat zou Wim hebben gedaan?

De Europese Centrale Bank kan weinig anders meer dan het verhogen van haar rentes. Heeft president Trichet zichzelf in een hoek gepraat?

Voorspelbaar, betrouwbaar en het liefst een beetje suf. Zo ziet president Wellink van De Nederlandsche Bank instituties zoals de zijne het liefst. Dinsdag, op het door de centrale bank georganiseerde symposium over `vertrouwen', paste hij het principe ook toe op de Europese Centrale Bank (ECB). ,,In het monetaire beleid vinden geen verrassingen plaats. Monetaire autoriteiten hebben zich de gewoonte aangeleerd heel voorzichtig en precies te communiceren of eventuele aanpassingen in het rentebeleid aanstaande zijn.''

Of de ECB dat ook de afgelopen weken heeft gedaan is de vraag. Op de financiële markten rees, door afwijkende uitspraken van leden van de raad van bestuur van de ECB, twijfel aan de eensluidendheid over de te volgen koers. Zozeer zelfs dat er, volgens de beste Kremlin-traditie, kampen werden vermoed van monetaire haviken en duiven binnen het ECB-bestuur. De geldmarktrente staat nu al tweeënhalf jaar op 2 procent. Dat is zeer laag, en de vraag is wanneer de ECB het rentepeil gaat normaliseren.

De inflatie over oktober liep, door de hoge olieprijzen, op tot 2,5 procent in de eurozone, en dat is ruim boven het officiële doel van tegen de 2 procent. De groei van de geldhoeveelheid bedroeg ver boven de 8 procent, in plaats van de 4,5 procent die de ECB graag ziet. Maar de kerninflatie, zonder de energie- en voedselprijzen, was slechts 1,5 procent, en of het voorzichtige economische herstel in de eurozone doorzet was ongewis.

Toen anderhalve week geleden bleek dat de economische groei in het derde kwartaal in de eurozone 0,6 procent van kwartaal op kwartaal beliep, leek het pleit beslecht: het herstel was stevig genoeg om het risico van een renteverhoging aan te kunnen.

ECB-president Jean-Claude Trichet moest bewijzen dat er geen verdeeldheid is binnen de ECB, en zijn autoriteit laten gelden. Hij bereidde de financiële markten voor op een renteverhoging tijdens een speech op een Europees bankierscongres in Frankfurt vorige week vrijdag. Was hij ondubbelzinnig? Excuus voor de kwaliteit van de tekst die nu volgt, maar het is van belang de woorden van de president zo exact mogelijk in het Nederlands weer te geven. Komt-ie: ,,Na tweeënhalf jaar de rente gehouden te hebben op een niveau dat historisch uitzonderlijk laag is, zou ik overwegen dat de raad van bestuur klaar is om een beslissing te nemen de rentes te veranderen, en om het huidige niveau van ECB-rentes op bescheiden schaal op te trekken en zo de risico's voor de prijsstabiliteit die zijn ontwaard in overweging te nemen. We zouden zo iets terugnemen van de accomodatie die is ingebed in de huidige stand van het monetaire beleid, terwijl het beleid zelf accomoderend zou blijven. Deze stap zou tot doel hebben om te gaan met inflatoire risico's teneinde het volle vertrouwen in prijsstabiliteit te behouden en te bewaren, en om inflatieverwachtingen stevig te blijven verankeren. Deze stap zou daarom bijdragen aan duurzame groei en werkgelegenheidscreatie in de eurozone.''

Zelfs als het gebruikelijke wollige taalbegruik in overweging wordt genomen, kan een bankpresident niet duidelijker zijn dan dit. Zelfs Trichets latere opmerking op maandag 21 november tegenover het Europees Parlement, dat hij geen serie van renteverhogingen plant, zit er al in besloten.

De ECB kan nu nauwelijks meer uit onder een rentestap op 1 december, aanstaande donderdag. Maar, of de duvel ermee speelt: de data over de economie die sinds Trichets speech zijn binnengekomen doen twijfel rijzen over de inflatiedreiging en het economisch herstel. De Duitse Ifo-indicator kwam donderdag veel lager binnen dan verwacht, de Belgische leidende indicator ook, en Franse consumenten besteedden minder dan gehoopt in oktober. Volgende week komt er nog een baaierd aan, waaronder ook het inflatiecijfer over november in de eurozone. Analisten verwachten een inflatie van 2,3 procent, dus lager dan de 2,5 in oktober. Daarnaast komt de Organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling met haar jongste prognoses voor groei en inflatie in 2006.

Als uit al deze gegevens blijkt dat het herstel in Europa fragieler is dan gedacht, en de inflatiedruk minder dan gevreesd, wat dan? Trichet heeft nog altijd een krachtig argument in de geldgroei, en het feit dat rente historisch gezien erg laag is en eens zal moeten worden opgetrokken. Maar de indruk kan aanstaande donderdag, als de ECB vergadert, ontstaan dat hij niet anders meer kan dan verhogen omdat hij zo'n krachtig signaal heeft afgegeven. Wellink zei afgelopen dinsdag het ,,als een nederlaag te zien als de ECB een rentestap doet die een paar maanden later weer moet worden teruggenomen''.

Als de ECB donderdag alsnog afziet van een renteverhoging, krijgt zij te maken met een serieus geloofwaardigheidsprobleem. Trichet lijkt zichzelf in een hoek te hebben gepraat. Zijn voorganger Duisenberg werd, met name op de financiële markten in het machtige Londen, steeds meer gezien als een gebrekkige communicator. Maar misschien dat ze ook daar volgende week met een beetje weemoed aan hem terugdenken.