Vertekende rol media over criminaliteit en geweld

In NRC Handelsblad van 21 november staat een artikel over de misleidende rol van media inzake de vermeende toename van het aantal moorden in Nederland. De teneur in de tweede helft van het stuk is dat de toename van het aantal moorden zou resulteren in toegenomen aandacht van de media voor deze moorden. Deze vermeende toename in berichtgeving zou er bij kijkers toe leiden dat zij van mening zijn dat er meer moorden worden gepleegd en daar angstiger van worden. Bovenstaande redenatie is in grote lijnen afgeleid van de in de bijdrage genoemde cultivatietheorie.

Twee studies, gericht op de Nederlandse situatie, hebben deze theorie getest op de thema's geweld, criminaliteit en angst. De eerste studie is van dr. H. Bouwman uit 1987. Zijn studie wijst uit dat tv-programma's worden gedomineerd door geweld: de tv-werkelijkeid is beduidend gewelddadiger en crimineler dan de echte wereld. Echter, de studie wijst tevens uit dat veelkijkers, vergeleken met weinigkijkers, de echte wereld niet méér gewelddadig en crimineel vinden. Bouwmans conclusie is dan ook dat er geen empirisch bewijs is voor het verband tussen een gewelddadige televisiewereld en hoe mensen hun leefwereld inschatten.

De tweede studie uit 2000, van mijzelf, toont aan dat er geen verband is tussen het kijken naar specifieke tv-programma's en de inschatting van criminaliteit in de samenleving en gevoelens van onveiligheid. Als er al een relatie zou zijn, dan is die er met het kijken naar fictie, zoals series en speelfilms. Immers, ook fictieprogramma's presenteren een gewelddadige wereld. In tegenstelling tot nieuwsprogramma's waar geweld zelden expliciet wordt getoond, is geweld in veel fictieprogramma's een vast element. Deze programma's zijn dan ook juist bedoeld om emotionele reacties op te wekken. Het is dan ook aannemelijker dat het kijken naar geweld in fictie tot meer angstgevoelens leidt dan het kijken naar geweld in nieuwsprogramma's. Echter, vooralsnog ontbreekt ook hiervoor het empirische bewijs. Overigens blijkt dat ook het genoemde directe verband tussen blootstelling aan nieuws en angst bij 10- tot 12-jarigen, rekeninghoudend met andere verklaringen, afwezig is, blijkens de studie van Van Der Molen c.s. in het Tijdschrift voor Massacommunicatie. Onderzoek van Bouwman en mij toont wel aan dat het vooral lager opgeleiden en jongeren zijn die de samenleving als crimineel beschouwen. De rol van de media inzake criminaliteit en geweld is vertekend, maar of er sprake is van misleiding is vooralsnog zeer de vraag. Nog afgezien van de intentie die het woord `misleidend' impliciet in zich draagt.