Veertien uur

Zelden was het verzameld werk van een schrijver zo onvolledig als de Werken van Godfried Bomans, waarvan zes jaar geleden het laatste (zevende) deel verscheen. Als weinig anderen had hij naast zijn schrijverschap immers ook een carrière als spreker in het openbaar en als maker van tv-programma`s. Dat was niet iets dat hij erbij deed, geen nevenactiviteit om de schoorsteen te laten roken, maar een aparte, zelfstandige bezigheid die minstens evenveel moois heeft opgeleverd als zijn schrijverschap. Wat de literatuur daardoor misschien tekort is gekomen, wordt wat mij betreft meer dan goedgemaakt door Bomans' optreden als conferencier, presentator en interviewer.

Zo bezien is de pas verschenen box Godfried Bomans een wezenlijke aanvulling op de Werken. Op vier dvd's staat in totaal meer dan 14 (!) uur materiaal, samengesteld door Annemarie Feilzer (die ook de boeken bezorgde) en producer Shishir Bestebreur. De oogst omvat zelfs geluidloze amateurfilmpjes uit de late jaren veertig van de Haarlemse sociëtiet Teisterbant, waarop Bomans met andere leden visites aflegt aan de hoogbejaarde ereleden Lodewijk van Deyssel, Anna van Gogh-Kaulbach en J.B. Schuil. Ook is er een amusante tv-uitzending uit 1956, waarin de schrijver – op komische wijze vervuld van zijn eigen voortreffelijkheid – ons rondleidt door zijn werkkamer. En minstens zo zot is een uit 1961 daterend gesprekje uit Sport in beeld (de voorganger van Studio Sport), waarin Bomans de Nederlandse sportwereld aanraadt zich te bekwamen in knikkeren, hoepelen, sjoelbakken en vliegeren. Plechtig en quasi-bedachtzaam kon hij in zulke gevallen de grootste onzin debiteren.

Lang niet alle curiosa uit die eerste televisiejaren zijn even boeiend, maar zo'n overdaad betekent bovendien dat er straffeloos kan worden doorgezapt – er blijft nog meer dan genoeg over. Zelf ben ik bijvoorbeeld allang uitgekeken op Bomans' ginnegappende presentatie van het Grand Gala du Disque (1963), terwijl menigeen daar blijkbaar nooit genoeg van krijgt.

Maar de programma's die Godfried Bomans (1913-1971) zelf maakte, blijken nog altijd tot de beste uit de Nederlandse tv-geschiedenis te behoren. Niet alleen de programma's waaruit nog geregeld fragmenten worden vertoond, maar ook de uitzendingen die allang zijn vergeten. Zoals zijn hoogst bezienswaardige interviews met prominente tijdgenoten, onder wie Johnny Kraaykamp die ik zelden zo doordacht over zijn vak en zijn alcoholische verleden zag praten.

Als presentator was Bomans het type waarom we de BBC zo vaak benijden: ietwat professoraal van uiterlijk, licht excentriek en verbaal vindingrijk. Zelfs als hij nogal gemakzuchtig een paar observatietjes uit zijn mouw leek te schudden – zoals in sommige reisprogramma's – bleef hij een begenadigd spreker. En in zijn gesprekken met zijn broer en zus in het klooster is de spanning nog steeds niet verdwenen. Die uitzending (Bomans in triplo, 1970) vormt een wezenlijk deel van de autobiografie die Bomans nimmer schreef.

Bomans

Godfried Bomans:

Programma's

(Music Products)****