Rendement

Enige tijd geleden nam ik deel aan een studiedag op een school voor mavo-havo-vwo in een achterstandswijk in Amsterdam. Daarbij was ook een hoge ambtenaar van de gemeente aanwezig. Die wilde de toehoorders een beeld schetsen van hoe bedroevend het gesteld is met het onderwijs in de hoofdstad. Daarbij gebruikte hij twee cijfers. Het eerste betrof het gegeven dat 80 procent van de Amsterdamse leerlingen naar het vmbo gaat. Dat verbaasde niemand. Amsterdam heeft met zijn huisvestingbeleid de middengroepen al jaren geleden de stad uitgejaagd. Daardoor telt de stad relatief veel laag opgeleiden. Landelijk gaat 60 procent naar het vmbo en in Amsterdam waar ook nog eens meer dan de helft van de leerlingen afkomstig is uit immigrantengezinnen dus veel meer.

Het tweede raadsel dat de ambtenaar zijn gehoor voorhield: hoeveel van de Amsterdamse leerlingen met een havo-advies haalt in 5 jaar, dus zonder doubleren, het havo-diploma? De uitkomst bleek 46 procent. Ook hier weer geen verbazing, tot onbegrip van de ambtenaar die het gebrekkige rendement van het onderwijs hekelde. Ongemerkt is dat het onderwijs binnengeslopen: het rendementsdenken. De oorzaak daarvan moet worden gezocht in de situatie een jaar of 15 geleden. Toen namen de scholen voor voortgezet onderwijs onder de druk van de afnemende leerlingenaantallen, in hun drang om te overleven iedereen aan. Ook leerlingen voor wie het betreffende schooltype veel te moeilijk was. Van de leerlingen die in 1991 het havo-diploma behaalden, deed nog geen tien procent dat in vijf jaar. Toen de leerlingenaantallen in het voortgezet begin jaren negentig stabiliseerden, werden scholen weer kritisch bij het aannemen van leerlingen en ging het rendement vanzelf omhoog.

Dat denken in termen van rendement is funest voor het onderwijs. Vroeger gingen veel kinderen, zoals bijvoorbeeld de jonge Jacques Wallage, van de mulo naar de hbs. Inefficiënt inderdaad, maar wel een omweg die veel leerlingen op sociale gronden of omdat ze pas later gingen bloeien nodig hadden. Met de instroom van buitenlanders is de behoefte aan omwegen of vertragingen door zitten blijven alleen maar toegenomen. Waar maken we ons druk over? Stimuleer dat kinderen doorleren, maar door scholen af te rekenen op efficiëntie, bereik je het tegendeel. Want wat is het gevolg?

Een leerling die in 3 vwo blijft zitten, krijgt het advies door te stromen naar 4 havo. Dat is gunstig voor het rendementsbeeld van de school. Maar er zijn gelukkig ook ouders die zeggen, laat hem maar een jaar overdoen, wij willen dat hij vwo haalt want hij kan het. Ik krijg mails van leraren en ouders dat veel te gemakkelijk wordt verwezen naar een lager niveau. En weet u waarom het aantal leerlingen met een exact pakket zo is afgenomen? Dat komt, wordt mij door veel betrokkenen herhaaldelijk verzekerd, doordat scholen risico mijdend gedrag vertonen. Doe nou maar niet dat moeilijke pakket, dat verhoogt alleen maar de kans op zakken of zitten blijven.

De ambtenaar vond het, vanuit het gezichtspunt van rendement, ook onzinnig dat de school een gymnasiumafdeling handhaafde. Ze konden die beter samenvoegen met die van twee andere scholen, dat was stukken goedkoper. Dat een gymnasiumafdeling een belangrijke toegevoegde waarde vertegenwoordigt voor de school zelf, daar hebben de rendementsadepten geen kaas van gegeten. Daar komt bij: de ouders van deze leerlingen kiezen niet voor een bepaalde school vanwege de aanwezigheid van een gymnasium. Hun kinderen komen daar eventueel terecht vanwege een uitzonderlijke aanleg of interesse. Had de school dat gymnasium niet in huis gehad, dan hadden die kinderen die opleiding nooit gevolgd.

lgm.prick@worldonline.nl