Maxime Verhagen: vrijspraak Samir A. is onacceptabel, omdat de wet niet deugt

Ons strafrecht is niet toegesneden op terrorisme en dus moet daar aparte wetgeving voor komen, zegt CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen tegen Elsbeth Etty.

U heeft verklaard de vrijspraak van Samir A. door het Haagse gerechtshof onacceptabel te vinden. Daarmee wekt u als fractievoorzitter van het CDA de indruk zich niet neer te willen leggen bij het oordeel van de rechterlijke macht. Inmiddels heeft het openbaar ministerie meegedeeld in cassatie te gaan bij de Hoge Raad. Waarom niet gewoon de uitkomst daarvan afgewacht?

,,Ik heb gezegd het onacceptabel te vinden dat iemand van wie door de rechter is vastgesteld dat hij terroristische bedoelingen had en ook voorbereidingen heeft getroffen, weg kan komen met een vrijspraak. Dat is geen oordeel over de rechter, maar over de wet. In het arrest staat dat de voorbereidingen dermate pril en onbeholpen waren dat Samir A. niet kon worden veroordeeld, omdat men hem dan zou straffen voor gedachten en intenties, hetgeen de wetgever uitdrukkelijk heeft willen uitsluiten.''

En nu pleit u voor wetgeving op grond waarvan mensen wél kunnen worden gestraft voor hun gedachten en intenties?

,,Ja, ik vind het onacceptabel dat iemand die de intentie heeft tot terroristische aanslagen en daartoe voorbereidingshandelingen heeft getroffen, kan worden vrijgesproken. Samir A. kon worden vrijgesproken op grond van de oude wet. Inmiddels is er een nieuwe wet. Ik wil weten of de nieuwe Wet terroristische misdrijven toereikend is om ook terroristische intenties te bestraffen en als dat niet zo is, moet de wet worden aangepast.''

Minister Donner zegt dat we niet zo lichtvaardig moeten denken over het aanpassen van wetten. Hij waarschuwt met name tegen het strafbaar stellen van gedachten en intenties. Letterlijk zei hij afgelopen zondag in Buitenhof: ,,Kiezen we ervoor om veiligheidsrisico's helemaal uit te sluiten, dan zitten we snel in een politiestaat en niet in een rechtsstaat.''

,,In het geval van Samir A. gaat het verder dan gedachten, hij heeft voorbereidingen voor een aanslag getroffen. Hij heeft foto's gemaakt, plattegronden verzameld, materieel verzameld om een bom te kunnen maken. Er was een begin van uitvoering.''

Niet volgens het gerechtshof, vandaar de vrijspraak.

,,Er is op zijn minst sprake van een grijs gebied. De wetgever heeft uitdrukkelijk willen uitsluiten dat iemand op grond van zulke gebrekkige voorbereidingen als die van Samir A. veroordeeld kan worden. Ik ben als Kamerlid medewetgever en als ik zulke voorbereidingen, hoe primitief ook, niet meer wil uitsluiten van strafbaarstelling, moet ik de wet aanpassen om de samenleving te beschermen tegen terroristische aanslagen.''

De vraag is – daar doelde Donner ook op – in hoeverre je bereid bent daaraan de grondslagen van de rechtsstaat op te offeren. Van u is de uitspraak dat de regel `beter tien schuldigen op straat dan één onschuldige in de cel' niet meer geldt.

,,Ik heb gezegd dat het uitgangspunt van liever tien schuldigen op straat dan één onschuldige in de cel bij de bestrijding van het terrorisme niet opgaat. Daar blijf ik achter staan. Ons strafrecht is niet toegesneden op terrorisme en dus moet daar aparte wetgeving voor komen. Dat wordt breed gedeeld in de Tweede Kamer, zoals blijkt uit de steun aan de Wet terroristische misdrijven.''

Behalve Geert Wilders is er geen andere politicus die over rechterlijke uitspraken het woord `onacceptabel' in de mond neemt. In Trouw werd u verweten dat u daarmee aan de poten van de rechtsstaat zaagt en als fractievoorzitter niet krachtig, principieel en evenwichtig bent. En ook minister Donner maakte niet de indruk ingenomen te zijn met uw commentaar.

,,Donner heeft mij helemaal niet genoemd! Donner en ik zijn het erover eens dat zonodig de wetgeving moet worden aangepast.''

Maar tegelijk zegt u dat dit al is gebeurd door de aanvaarding van de Wet terroristische misdrijven.

,,Als op basis van de nieuwe wet iemand als Samir A. niet veroordeeld kan worden, moet ook die nieuwe wet weer worden bijgesteld.''

Ziet u niet het gevaar voor de gedachtevrijheid als louter iemands intentie strafbaar wordt gesteld?

,,Voor effectieve terreurbestrijding vindt een meerderheid van de Kamer dat de wet in die zin moet worden aangescherpt. Ook de PvdA heeft zich er expliciet voor uitgesproken en het kabinet denkt er precies zo over, inclusief de ministers Donner en Remkes.''

De terreurdreiging en de angst daarvoor onder de bevolking kan ook worden misbruikt voor politiek gewin ten koste van zuivere staatsrechtelijke verhoudingen. Met uw reactie op de uitspraak in de zaak-Samir A. stelde u zich in de publiciteit op één lijn met Geert Wilders, die zegt dat de rechters terroristische verdachten beschermen.

,,Wilders mag zeggen wat hij wil. Zelf heb ik uitdrukkelijk niet de rechterlijke macht, maar de wetgever aangesproken. En dat is mijn taak.''

Maar hoe ver wilt u daarin gaan? Weinig mensen zullen u tegenspreken, als u zegt dat we niet met zijn allen kunnen afwachten tot een verdachte daadwerkelijk een terroristische aanslag pleegt. Maar aan de andere kant dreigt toch ook het gevaar dat louter gedachten of uiting van gedachten tot rechtsvervolging en veroordeling kunnen gaan leiden. Wat vindt u in dit verband van de discussie over een verbod op het goedpraten van terroristische misdrijven, het zogenoemde apologieverbod?

,,Het apologieverbod dat Donner voorstelt, houdt in dat iemand veroordeeld kan worden, als hij niet alleen terroristische aanslagen verheerlijkt en oproept tot het plegen daarvan, maar tevens beoogt de openbare orde te verstoren. Dus ook in dit voorstel zijn iemands gedachtespinsels nog niet voldoende voor een veroordeling.''

Openbare orde is een rekbaar begrip. In Amsterdam heeft de burgemeester onlangs spandoeken met uitingen tegen minister Verdonk laten verwijderen met een beroep op de openbare orde. Dus gedachtevrijheid of uitingsvrijheid gelden niet meer als van hogerhand gevreesd wordt dat ze de openbare orde in gevaar brengen.

,,Die spandoeken zijn weggehaald, omdat ze smadelijk waren.''

Nee, of het hier smaad betrof moet de rechter vaststellen. Ze zijn weggehaald met het argument dat ze de openbare orde in gevaar brachten gezien het feit dat een vogel tegen het raam van Verdonk was gevlogen en ze dus ernstig bedreigd werd. Ik wil maar zeggen: het is ontzettend makkelijk om de openbare orde ergens bij te slepen en zo uitingsvrijheid te beperken.

,,Er blijft altijd een grijs gebied, waarin uiterst zorgvuldig moet worden geopereerd, zowel door burgemeesters die over de openbare orde gaan, als door rechters die de wet moeten toepassen.''

En door verantwoordelijke politici die niet alleen maar voor de Bühne moeten praten om stemmen te winnen. Gaat het u nu om effectieve terrorismebestrijding of om het electoraat dat Pim Fortuyn in 2002 wist aan te spreken?

,,Ik mik op mijn eigen electoraat. Met mijn uitlatingen wil ik niet inspelen op de vox populi, als u dat soms bedoelt. Ik zou het mezelf kwalijk nemen, als ik bepaalde zaken die ik noodzakelijk vind niet zou aanpakken. Je kunt nooit garanderen dat hier geen aanslag komt, maar ik wil – als het wél gebeurt – mijzelf niet het verwijt hoeven maken: als ik had ingegrepen, dan had het voorkomen kunnen worden.''

Met dat argument kun je de meest vergaande maatregelen bepleiten, Nederland dichttimmeren, organisaties verbieden, vrijheid van meningsuiting en andere grondrechten opschorten...

,,U maakt er een karikatuur van, want dat is natuurlijk niet mijn bedoeling.''

Toch zijn er talrijke rechtsgeleerden die zich grote zorgen maken over de ondermijning van de rechtsstaat onder het mom van terrorismebestrijding. Hoe verstaat u zich met die serieuze kritiek?

,,Ik neem er kennis van, maar ik ben het er niet mee eens.''