Maria als een bouwvakker

In Teylers verbazen scholieren zich over gespierde vrouwen op een expositie over Michelangelo. En ze leren hoe de kunstenaar een voorstudie maakte.

DRIE MEISJES staan voor een schets van een naakte man zonder hoofd. Een van hen doet een stap naar voren en wijst op het kruis. Ze giechelen. ``Wat Michelangelo ook deed, is lijken villen'', klinkt het vanuit een hoek van de zaal. De meisjes kijken op. Ze lopen met de rest van de groep mee in de richting van een schets waarop alleen armen en benen staan. ``Zo had hij een goed zicht op de spieren in het lichaam'', zegt rondleidster Betty van Heurn.

Zo'n dertig leerlingen van twee havo5-klassen bezoeken vanmiddag de tentoonstelling over Michelangelo in Teylers Museum in Haarlem. Het zijn leerlingen van het Individueel voortgezet en kunstzinnig onderwijs (Ivko), een Montessorischool in Amsterdam. De expositie is bijzonder, omdat niet eerder zoveel tekeningen (89) van Michelangelo te zien waren in Nederland. Veel tekeningen zijn voorstudies voor het beroemde fresco in de Sixtijnse kapel in Rome.

Speciaal voor havo- en vwo-scholieren met het profiel cultuur en maatschappij ontwikkelde het museum een lespakket. Leerlingen krijgen tijdens de rondleiding tekenopdrachten en kunnen na afloop kiezen uit een workshop beeldhouwen of plafond schilderen. Daarom komen de scholieren op maandag, als het museum dicht is. ``We willen dat de leerlingen zelf ervaren hoe het is om van een simpele schets te komen tot een kunstwerk'', zegt Marijke Naber, hoofd publiekszaken van Teylers Museum. Want al Michelangelo's kunst – zijn beeldhouwwerken, zijn fresco's en de gebouwen die hij ontwierp – is begonnen als tekening.

In het Haarlemse museum is het fresco van de Sixtijnse kapel geprojecteerd op een van de plafonds. ``Hier hebben jullie het op school al over gehad'', zegt rondleidster Van Heurn. ``Ja, en over die vrouwen met mannenlichamen'', zegt Mirte van der Lugt (18), die op de grond zit en naar het plafond tuurt. ``Moet je die nou zien.'' Ze wijst naar een vrouw met een wel heel gespierde arm. Van Heurn legt uit: ``Ten eerste vond Michelangelo mannenlichamen mooier en ten tweede poseerden vrouwen niet in die tijd.''

Zelfs Maria heeft bij Michelangelo opvallend veel weg van een bouwvakker. Mirte kijkt verbaasd naar de voorstudie van de kruisiging van Jezus. ``Nou ja, dat dat Maria is. Dat is gewoon een vent'', zegt ze. Ook bij de voorstudies van vrouwen poseerden alleen mannen. Op het uiteindelijke schilderij plakte Michelangelo een paar borstjes op het lichaam, vertelt Van Heurn. Mirte kan er niet over uit. ``Zo raar. En dan die engeltjes, die hebben allemaal gespierde borstkassen. Dat Michelangelo nou niets anders kon bedenken. Hij heeft toch vast ook wel eens een slap armpje gezien?'' Klasgenoot Geert Schaap (17) lacht. En zegt: ``Wat denk ik meespeelt, is dat hij het lichaam verheerlijkte. Hij tekende een ideaalbeeld.''

Een groepje scholieren staat met een potlood bij een voorstudie van de schepping van Adam. Ze hebben allemaal een vel papier waarop alleen de contouren van het lichaam staan. De schaduwpartijen moeten ze er zelf in tekenen. Ingespannen kijken ze waar Michelangelo zelf schaduw heeft aangebracht. En zetten krasjes op hun papier. Het gesprek gaat intussen ergens anders over. ``Ik heb besloten dat ik hem nog één kans geef'', zegt een meisje terwijl ze streepjes zet in de oksel van Adam. Rondleidster Nellie Wijnands komt erbij staan. ``Dat moet je dus eigenlijk in een paar minuten opzetten, zo'n schets. Dat deed Michelangelo ook.''

De leerlingen hebben op school inleidende lessen gehad over Michelangelo, over zijn werk en over zijn persoonlijk leven. Ze weten al hoe veel van zijn kunstwerken tot stand zijn gekomen. En ze hebben hun mening klaar. Als Van Heurn zegt dat het ``een beetje tragisch'' is dat Michelangelo nooit goede leerlingen heeft gehad, reageert een scholiere: ``Misschien was hij wel geen goede meester.''

Mirte zaagt met een grote zaag in een blok lichtblauw schuim. Haar rood gelakte nagels steken af tegen haar blauwe schort. Het schuim is een isolatiemateriaal dat beeldhouwers soms gebruiken bij een voorstudie. We hebben lang getwijfeld welk materiaal we moesten gebruiken'', zegt Naber. ``Michelangelo gebruikte natuurlijk marmer, maar marmer bewerken kost zoveel tijd. Dan heb je in anderhalf uur nog nauwelijks resultaat.''

In een ander lokaal staan Erik Sauve (16) en Janis Epping (16) onder een ijzeren stellage. Met het hoofd in de nek schilderen ze op een houten bord. Het bord is opgehangen aan de onderkant van de stellage, om de suggestie te wekken van een plafond. ``We wilden ze laten voelen hoe het is om fresco's te schilderen op een plafond'', zegt Naber. Erik en Janis spieken af en toe op hun schets van twee vrouwenfiguren. De vrouwen hebben grote ogen, weelderige haren en dikke lippen. Michelangelo had het vast niet mooi gevonden, geeft Erik toe. ``Maar dat geeft niet'', zegt hij. ``Wij gaan nu even recht tegen Michelangelo in.''