In een half uur een film downloaden

Talloze gemeenten willen een glasvezelnetwerk aanleggen voor supersnel internet. In Nuenen ligt het er al. Wat doen de inwoners met hun snelle verbinding? En, gaan ze ervoor betalen?

Nuenen is bijzonder. Het is het dorp met de oudste bevolking van Noord-Brabant. Vincent van Gogh heeft er gewoond. Maar dat zijn niet de redenen waarom delegaties uit binnen- en buitenland het dorp op een steenworp afstand van Eindhoven bezoeken. Nuenen is vooral de enige gemeente in Nederland waar alle huishoudens supersnel internet hebben, via een gloednieuwe glasvezelverbinding.

De inwoners kregen de aansluiting gratis en mochten een jaar kosteloos internetten. Vanaf 1 januari moeten ze betalen, en zal blijken of het intitiatief zijn eigen broek kan ophouden. Ook voor andere gemeenten met glasvezelplannen is dat belangrijk. Want zij krijgen niet de 800 euro subsidie per huishouden zoals in Nuenen. Bovendien mogen zij van de Europese Commissie alleen in glasvezel investeren als ze dat `als bedrijf' doen, omdat anders sprake kan zijn van ongeoorloofde staatssteun. Winstmaken, dus. Ze moeten het geld verdienen met de verkoop van diensten die over het netwerk worden doorgegeven. Dat kan alleen als er genoeg consumenten van hun huidige internet-, tv- en telefonieaanbieder overstappen naar het gemeentelijke glasvezelnet. Zo moet de stad Amsterdam, die samen met woningbouwverenigingen en bank ING glasvezel gaat aanleggen naar 40.000 woningen, een dekking van zo'n 40 procent halen om het rond te krijgen.

Snel is het internet in ieder geval, in Nuenen. Bij het gewone Googlen en e-mailen is het verschil met een verbinding via kabel of telefoonlijn (adsl) nog nauwelijks merkbaar. Maar een programma op de site uitzendinggemist.nl blijft in een Nuenense huiskamer niet steken, zoals soms met een `gewone' breedbandaansluiting. En dan het downloaden. De rest van Nederland moet zijn computer een nacht laten draaien om een film binnen te halen, in Nuenen staat een illegale kopie van de film The Wedding Crashers binnen een half uur op de harde schijf. Maar, zeggen critici, waar is die snelheid verder eigenlijk voor nodig? Betekent de aanleg van glasvezel niet vooral dat je met overheidsgeld het (illegaal) downloaden van films en muziek faciliteert?

Over illegaal downloaden hebben glasvezelminnende wethouders het niet, zij praten liever over nieuwe diensten. Thuiszorg via de webcam. Educatie op afstand, voor leerlingen die ziek thuis zitten. Videobellen, `telebingo', zelfgemaakte tv-uitzendingen. Dit alles om de ,,sociale cohesie'' te bevorderen.

Een klein jaar glasvezel in Nuenen heeft nog niets van dit alles opgeleverd. Gesprekken met bewoners leren dat zij nog steeds hetzelfde met internet doen als voor ze de aansluiting kregen. E-mailen, internetbankieren, `dingen opzoeken', downloaden. De meeste nieuwe diensten zitten nog in het stadium dat erover wordt gedacht een proefproject te beginnen.

Zo praat Toon de Rooij, voorzitter van de lokale Katholieke Bond voor Ouderen, over gezondheidsdiensten. Hij laat een plaatje zien van wat zou kunnen: een oudere man zit op de hometrainer, zijn hartslag wordt gecontroleerd via het web en via een tv-scherm bespreekt hij de voortgang met zijn huisarts. Tien bewoners testen videobellen. Vanaf 1 januari moet een groepje bewoners een eigen tv-programma over het web maken. Pastor Deckers denkt erover zondagsdiensten uit te gaan zenden via de webcam, maar twijfelt of er veel belangstelling voor zal zijn. Bij de technologieles op het Pleincollege kunnen de leerlingen via het glasvezel al snel hun lesmateriaal downloaden. Maar educatie op afstand is nog een ver-van-het-bed-show, vertelt ict-coördinator Huub Metzemaekers. Hij voorziet problemen: stel dat je een les uitzendt over het internet, willen ouders wel dat hun kind de hele dag op het web te zien is? ,,Technisch kan het'', zegt Metzemaekers, ,,maar halen we onszelf er niet heel veel ellende mee op de hals?''

Het snelle internet bevalt de bewoners goed. Ze roemen de snelheid en het feit dat het ,,altijd aanstaat''. Bijna alle 7.500 huishoudens hebben de aansluiting, al is onbekend hoeveel er werkelijk internetten. Driekwart heeft al toegezegd 9,49 per maand te betalen voor een telefoonabonnement.

Maar gaan de bewoners van Nuenen nu ook voor hun snelle internet betalen? Vorige week viel de brief met tarieven in de bus. Een pakket van telefonie, televisie en internet gaat zo'n 60 euro kosten. Voor een aantal bewoners valt dit tegen, één daarvan heeft een website gemaakt waarop bewoners met een digitale petitie kunnen protesteren tegen de tarieven. Over sociale cohesie gesproken.

Ondanks het gemopper, denken veel bewoners hun snelle verbinding toch te behouden. Kees Rovers, directeur van Close the Gap, het bedrijf dat de glasvezelaanleg heeft gecoördineerd, zegt dat zo'n 1.000 van de 7.500 huishoudens zich al hebben aangemeld. Of het in Nuenen lukt het glasvezelnetwerk kostendekkend te exploiteren, zal de komende tijd blijken. Niet dat andere gemeenten dan meteen kunnen concluderen dat het bij hen ook zal lukken. In het eindrapport over Kenniswijk, het overheidsproject waar Nuenen deel van uitmaakt, staat dat de `verstorende factoren' zoals subsidies het moeilijk maken te voorspellen wat een realistisch businessmodel is als de markt het op eigen houtje moet doen.