Resten van een ontplofte zon

Open Ateliers, de jaarlijkse tentoonstelling van deelnemers aan de Rijksakademie, biedt een avontuurlijke tocht langs de jongste kunst.

Eén keer per jaar verandert de Rijksakademie in Amsterdam in een sprookjeskasteel. Een paar dagen lang mag je er dwalen door alle gangetjes en ruimtes op zoek naar nieuw werk van de nieuwste kunstenaars. Trappetje op en trappetje af langs zeventig ateliers en hoekjes in het gebouw. In de nok, in een torenkamer die je via een loopbrug bereikt, vind je dit jaar het mooiste van alles: het betoverende bouwwerk Inside Out van Goh Ideta.

Steeds meer mensen ontdekken de Open Ateliers als de spannendste expositie van Nederland. Volgens organisator Monique van Leeuwen waren het er vorig jaar al meer dan zevenduizend. ,,Buurtbewoners die nieuwsgierig zijn, maar ook kunstliefhebbers die al in maart informeren wanneer het dit jaar is.'' Gisteren ontving de Rijksakademie al tweehonderd ambassadeurs, culturele attachés en andere diplomaten en vandaag verwacht Van Leeuwen negenhonderd curatoren, galeriehouders en sponsors. Zaterdag en zondag zijn de gewone mensen aan de beurt.

Wat ze te zien krijgen is gevarieerd. De hedendaagse kunst heeft geen overheersende stijl. Iedereen kiest zijn eigen thema, medium en techniek, ook de eenenvijftig `resident artists' uit twintig landen die nu in opleiding zijn. Iedereen doet zijn ding. Voor sommigen betekent het dat ze een soort van `dagboek' bijhouden over de worstelingen met verleden, vak en toekomst. Anderen doen hun best om je te vermaken en de besten slagen erin je compleet te verrassen.

Armando Mariño doet het met verf en kleur. Het liefst gemene tinten groen en geel. Hij knalt je ogen binnen met het silhouet van een man op een betonnen trap in een desolaat landschap met brokstukken. In een hemel van groen en blauw zie je felle resten van een ontplofte zon. Op al Mariño's schilderijen ontdek je sporen van geweld. Of het nu vier mannen zijn die iets doods verslepen, of een door bloed en tranen vervormde blik op een lijk. Maar altijd zijn de kleuren ongelooflijk intens, als van een Rembrandt in Las Vegas.

Eylem Aladogan is ingetogener, maar haar thema lijkt niets minder dan het ontstaan van de aarde, persoonlijk beleefd dan. Na haar succesvolle expositie Army of Me in Bureau Amsterdam laat ze werk zien dat ze de afgelopen twee maanden maakte. Het begon met een keramisch wandtableau waar ze lijnen in kraste en daarna donker zilver emailleerde. Op een ander werk zie je rotsbrokken en kristalvormen van bruin gebakken klei. Er hangt verder een schitterende serie tekeningen van zilverpotlood op zwart papier die er uitzien als de blauwdrukken van de architect van een andere wereld. Je geniet er niet alleen esthetisch van, maar voelt ook een basale religiositeit opkomen. Haar kleine expositie culmineert in een verdiept altaarstuk waarin brokjes steen vereerd worden. Prachtig gepresenteerd in een zwart geborduurde lijst.

Op de spannende tocht door de gebouwen van de Rijksakademie kom je zelden in een ruimte die je meteen voor gezien houdt. Al zijn er iets te veel kunstenaars die foto's naschilderen. De meeste eerste- en tweedejaars zijn eigenlijk al volwaardige vakmensen. Zoals Malin Persson die koele, claustrofobische landschapjes schildert, met opvallend veel takken. Of Yasmijn Karhof die een magisch-realistische foto(montage?) maakte van een jonge vrouw die rook blaast op een heuveltje van suiker of sneeuw in haar hand. Mieke Van de Voort reconstrueerde op video een bloederig treffen in oktober 1918 tussen de revolutionairen van Troelstra en het leger. De doden vielen voor het hoofdgebouw van de Rijksakademie, toen nog een kazerne.

Verstopt in een uithoek hoog in het gebouw staat de installatie Inside Out van Goh Ideta. Je komt er via een bruggetje op de vierde verdieping. Daar, met uitzicht op de daken van Amsterdam, geeft hij een voorproefje in de vorm van tekeningen en computersimulaties van wiskundige patronen. Voorbij een zwart gordijn begint een andere wereld. De vorm is die van een omgekeerde ballon, vijf meter hoog en helemaal van houten balkjes gemaakt. Open als een draadfiguur. Vanuit het hart op de vloer werpt een gelige lamp schaduwen op plafond en muren. Is de zaal rond of vierkant? Moeilijk te zeggen met al die gebogen lijnen om je heen.

De verbazing wordt nog groter als je door een opening het bouwwerk binnenstapt. Daar herhaalt zich de vorm nog eens en nog eens. Als Matroesjka-poppetjes, tot het nog maar een klein korfje is waarin het licht brandt. Daar sta je dan. Totaal overrompeld.

Open Ateliers Rijksakademie. Sarphatistraat 470, Amsterdam. 26 en 27 nov, 11-19 uur. Inl. 020-527 0300