Rap-profeten stichten brand, vragen hulp

Mijn Franse neef van vijftien zegt dat het niet waar is. Hij denkt dat het Franse rapduo Tandem het vuur niet mee aangeblazen heeft, maar er juist voor heeft gewaarschuwd met zijn cult-rap 93hardcore. Maar ik twijfel, ruim een week nadat de rellen in de Franse steden zijn gaan liggen. Het `93' uit de titel is het nummer van het departement Seine-Saint Denis, waar vier weken geleden de rellen begonnen.

93hardcore begint zo: `Handen omhoog als je sterk bent/ mijn voorstad in het noorden wil groot geld/ maar onze handen steken in de modder/ iedereen wil ontbranden/ iedereen wil er tegenaan/ Handen omhoog als je sterk bent.'

Een oproep tot actie kan ik er wel in horen. Natuurlijk kunnen lyrics tot revolutie leiden, denk ik als ik verder luister. 93hardcore heeft genoeg ingrediënten om het lijflied te zijn van de opstand van de banlieusards - ook als de tekst niet met deze opzet is geschreven. De rap is sinds deze zomer uitgegroeid tot wat mijn neef, een kenner, `het volkslied van 93' noemt. De bijbehorende clip wordt al maanden van het tv-scherm geweerd, vanwege beelden van minister Sarkozy die het moet afleggen tegen een bende jongeren, en scènes met schietende jongens op een scooter. Maar onderhands circuleert de clip natuurlijk wel. En `iedereen' in het departement kent verzen als: `Hoe meer jongeren in het lijkenhuis, hoe minder voor de rechter/ het leven dat ik leid ken je van buiten, want het is overal hetzelfde/ ik zal Frankrijk neuken tot het van me houdt'.

Ik vind rap een van de meest interessante Franse verschijnselen; in de gecanoniseerde taal, kunst en cultuur ruikt het even naar het wilde leven. Wat rap ook is, het is in elk geval romantisch. Het nette Frankrijk heeft de rap de laatste weken (her-)ontdekt als bron van gevaar. Deze week begon een rechts parlementslid een proces tegen rap-ster, Monsieur R., wegens het aantasten van de waardigheid van de staat. Monsieur R. dichtte over Vrouwe Frankrijk: `vergeet niet haar te neuken tot zij niet meer kan/ als een slet moet je haar behandelen kerel'. Dit `neuken' heeft dezelfde dubbele betekenis als fuck bij Engelstalige rappers.

Tandem is nog aan de rechter ontsnapt. Socrates, een van de leden van Tandem, legde vorige week in Libération uit dat je zijn teksten als een ,,zin van liefde'' moet horen. ,,Als ik om liefde vraag, geeft Frankrijk mij die niet.''

De rapper-met-de-wijze-naam figureert daarmee als een van de vele rap-profeten die, zoals de meeste Franse kranten dat inmiddels hebben genoemd, stem geven aan een gevoel van uitsluiting van de jongeren in de met migranten bevolkte voorsteden. Maar geven rappers ook politiek vorm aan een revolte die tot nu toe zonder leiders is gebleven? Dat zou heel Frans zijn: juist dit land heeft immers een traditie van protestliederen die revoltes begeleidden, met als hoogtepunt de Parijse Commune van 1870, toen de bevolking het gezag uit de stad jaagde. Het liep toen trouwens van beide kanten hoger op dan nu: de Commune eindigde in een bloedige onderdrukking door het leger.

Interessant is dat Socrates van Tandem nu in zijn uitleg verwijst naar de toestand aan de vooravond van de Franse revolutie - de `grote' van 1789. ,,Frankrijk heeft een probleem'', meent hij. ,,Het weigert te erkennen dat de tijd van het koningschap voorbij is. De derde stand, dat werkt niet meer.''

Ook elders zijn wel tekenen van een zekere politisering in de Franse rap. In de jaren negentig vroegen de meest controversiële rappers zich nog af ,,waarop we nog wachten voordat we de brand stichten'', zoals NTM (`Nique Ta Mère) in 1995. NTM kondigde ook aan: `De oorlog der werelden wilden jullie/ nu, hier is-ie.' Een populaire groep als Sniper is nu tegelijk ruiger en militanter: `Wij neuken Frankrijk op een stroom van populaire muziek/ Wij zijn het eens en hebben lak aan repressie/ Wat kan ons de republiek schelen en de vrijheid van expressie/ je zou de wetten moeten veranderen en binnenkort kunnen zien/ Arabieren in het Elysée en zwarten aan de macht.'

Er lijkt een soort waterscheiding door de generaties te lopen. `Oude sterren' van de Franse rap hebben hun koers verlegd. Stomy Bugsy van Ministère Amer poseert tegenwoordig als gangsta-rapper op z'n Amerikaans - omgeven door grote auto's, wat seks en een vleugje maffia. Kool Shen en Joey Starr van NTM zijn vooral als producer actief. Maar de jongere Franse rappers blijven zich bezig houden met wat mijn neef `la galère dans la rue' noemt: de hel op straat.

Lang niet alle rap hexagonal vertolkt overigens zo'n onheilspellende boodschap als Tandem en Sniper. Mijn neef en ik luisteren ook graag naar de `commerciële' rapper Rohff, die op zijn nieuwe cd volgende week weliswaar bovenop Frankrijk zit, maar erbij waarschuwt dat geweld niet helpt. En naar de inventieve Disiz La Peste. Luister naar zijn Histoires extra ordinaires d'un jeune de banlieue: `Mijn generatie is denk snel/ eet snel en neuk snel/ denk niet na kijk naar reclame en koop snel/ je houdt niet van leren/ je hebt geen uitnodiging voor de toekomst/ en voor degenen die dromen hebben/ het antwoord is vermijd ze.' Ook in dat cynisme zie ik iets van het moderne Frankrijk: dit zijn helden die liever om hulp vragen dan vechten.

Disiz la Peste: http://disizlapeste.artistes.universalmusic.fr