Puntje naar voren

Ja, hij zei het echt. Hij zei dat je niet met het puntje naar voren moet spelen. Hij is Hij, Johan dus, en dat is altijd oppassen geblazen. Tussen de vele taalfouten en mystificaties door kan hij zomaar ineens een venster openen op het voetbalspel waarvan je niet wist dat het bestond. Afgelopen dinsdag was het puntje aan de beurt. Ajax, zei hij halverwege de Champions League-wedstrijd tegen Sparta Praag, speelde onder meer zo beroerd vanwege het puntje. Dat moest naar achteren, niet naar voren.

Let op: Cruijff geldt als de bedenker van het puntje naar voren. In 1985 beschikte hij als Ajax-trainer over twee geweldige centrumspitsen - Marco van Basten en John Bosman - en vond hij het zonde om een van hen op de bank te zetten. Aangezien Cruijff altijd en overal in staat is het voetbal opnieuw uit te vinden - hij verdomde het dan ook om trainerdiploma's te halen - creëerde hij de schaduwspits. Van Basten, ook wel `Bassie', in de spits, Bosman oftewel `Bossie' daar vlak achter. Bossie was de middelste van drie middenvelders: het puntje naar voren. Schaduwspits Bossie `dook' in de `gaten' die Bassie liet vallen door van het centrum naar de zijkant te bewegen en zo een vijandelijke centrumverdediger mee te lokken. Tussen de zomers van 1985 en 1987 zorgde de surprise van Bossie & Bassie voor ongehoord veel doelpunten.

Cruijff verdween, anderen kwamen, de schaduwspits bleef. Of hij nu Dennis Bergkamp heette of Jari Litmanen, hij scoorde aan de lopende band. Omdat Cruijff had gezegd dat alle teams van Ajax moeten spelen zoals het eerste, en omdat niemand Hem graag tegenspreekt, speelden alle jeugdteams van Ajax voortaan met een schaduwspits. Ajax' puntje naar voren won de wereldbeker, dus gingen vele Nederlandse profclubs en het halve amateurvoetbal over op het spelen met een voorwaarts puntje. De schaduwspits werd gecanoniseerd, zonder puntje naar voren was je niet goed bezig.

Fascinerend was de blik van Cruijff in de rust van Ajax-Sparta Praag: spelen met het puntje naar voren is het domste wat je kan doen. ,,Normaliter doe ik het ook niet'', verontschuldigde Ajax-trainer en Cruijff-adept Danny Blind zich later in het bijzijn van De Schepper. Ineens schoot het door me heen dat ook die andere discipel, bondscoach Van Basten, Oranje vrijwel steeds met het puntje naar achteren laat spelen.

Terwijl Louis van Gaal en Co Adriaanse en al die andere noest werkende schriftgeleerden wekelijks het verschijnsel schaduwspits zo goed mogelijk proberen in te vullen omdat zij anders niet in de spiegel durven te kijken, was het voorwaartse puntje voor de Messias zelf destijds niet meer dan een middel om een probleempje op te lossen.

Het is vaker vertoond: het genie handelt naar bevind van zaken - anderen maken er een wet van. De meester zit op zijn Catalaanse heuvel en lacht zich een ongeluk.