Mozart in Puttershoek

Wolfgang Amadeus Mozart woonde in Salzburg, waar hij nu bijna 250 jaar geleden werd geboren, en in Wenen, waar hij op 35-jarige leeftijd in 1791 overleed. Tijdens zijn leven bezocht hij ook andere belangrijke steden, zoals Londen, Parijs en Milaan - maar ook Moerdijk, Strijensas, Puttershoek, Heerjansdam, Barendrecht, Halfweg, Sloterdijk, De Meern, Gouda, Moordrecht en Rotterdam.

Dergelijke in de muziekgeschiedenis wat minder glorieuze plaatsnamen zijn te vinden in Mozart op reis van Piet Verwijmeren. Hierin komt de gepensioneerd leraar Duits met de eerste integrale Nederlandse vertaling van de brieven die vader Leopold Mozart schreef naar zijn huisbaas Johann Lorenz Hagenauer in Salzburg.

Tussen 1763 en 1766 maakte de familie Mozart een Europese tournee van bijna drieëneenhalf jaar om geld te verdienen met de muzikale wonderkinderen Nannerl en haar broertje Wolfgang Amadeus. Nannerl was elf bij het begin van de tournee, Wolfgang zeven. Onderweg haalde vader Mozart er bij zijn steeds ouder wordende zoontje terwille van de publiciteit wel eens een jaartje af.

Bijna tien maanden waren de Mozarts in Nederland, tussen 9 september 1765 en eind april 1766. Holland stond niet op het reisschema, schreef vader Mozart naar Salzburg, maar door de vasthoudendheid van de Hollandse gezant in Londen reisden ze naar Den Haag voor een optreden aan het stadhouderlijke hof. De Oranjes hadden van hem gehoord en wilden hem graag horen.

Nannerl en Wolfgang werden in Den Haag zó ziek, dat zeker Wolfgang daar dood had kunnen gaan. Hoewel de hofarts Schwenke niet precies wist welke ziekte Mozart had, genas de jongen uiteindelijk. Hij schreef feestmuziek bij de viering van de meerderjarigheid van prins Willem V en trad nog op in Amsterdam en Utrecht. Mozarts Haagse verblijf bewijst een vaak ontkende hofcultuur van de Oranjes. Zo trad daar in 1783 de twaalfjarige pianist Ludwig van Beethoven voor hen op.

De brieven van vader Mozart geven een interessant en gedetailleerd beeld van het 18de-eeuwse Europa, waar de wonderkinderen werden geëxploiteerd aan hoven en in publieke concertzalen. Vader Mozart had daarbij veel problemen, maar maakte zich ook nog druk over de kwalijke kanten van de RK-kerk, die kloosterlingen nog voor hun 25ste een gelofte deed afleggen.

De fanatieke Mozart-hobbyist Verwijmeren, die de tournee van de Mozarts goeddeels nareisde, komt tot een welhaast encyclopedische omlijsting van de brieven. Hij traceert het verleden van de familie Mozart, inventariseert de elite rond vader Mozart, zijn collega's en vrienden. Hij geeft een overzicht van Salzburgse kerken en vermeldt de waarde van verschillende munteenheden. De zeventien recepten voor geneesmiddelen, die vader Mozart in zijn brieven vermeldt, worden gereconstrueerd en hij somt de muziek op die Mozart tijdens de tournee componeerde. In Den Haag ontstonden KV 22 t/m 32A, waaronder de variaties over het lied Laat ons juichen, Batavieren, KV 24.

Verwijmeren geeft daarnaast alle reisroutes door Europa, met alternatieven als het onduidelijk is hoe de Mozarts reden of voeren; hij berekent gemiddelde reistijden en gaat na wat er nog te zien is van wat ze zagen. En zo hebben we foto's van het sinds lang verdwenen huis aan het Haagse Spui, waar de kinderen Mozart zo ziek waren, en van het posthuis in Strijensas waar in 1765 koetsen klaarstonden om de Mozarts naar Rotterdam te brengen. Holland heeft er aan de vooravond van het Mozartjaar 2006 een nieuwe Amadeus-lokatie bij.

Piet Verwijmeren: Mozart op reis. Walburg Pers, 336 blz. €29,50