Staatssecretaris botst met Leeuwarden over 'banenpool'

Staatssecretaris Ter Veld (sociale zaken) heeft de gemeente Leeuwarden een dwangmaatregel gestuurd omdat de manier waarop de stad 'banenpoolers' behandelt in strijd zou zijn met de Algemene Bijstandswet. Morgen beslist het college van B en W van Leeuwarden of het in beroep gaat tegen de maatregel.

LEEUWARDEN, 18 maart - Directeur O. Herder van de Dienst Sociale en Economische Zaken van Leeuwarden (de voormalige sociale dienst) constateert het met spijt. Staatssecretaris Ter Veld rept steeds vaker over rechten en plichten van uitkeringsgerechtigden, “maar het accent komt meer en meer op de plichten te liggen.”

Vorige week ontving de gemeente een bestuurlijke aanwijzing en dat is slecht gevallen. De bewindsvrouw wil dat langdurig werklozen die in een banenpool een vaste baan hebben gekregen niet ongestraft ontslag kunnen nemen. Sancties in de vorm van korting op de dan volgende bijstandsuitkering moeten mogelijk zijn, vindt Ter Veld. B en W beraden zich over beroep bij de Kroon.

De aanwijzing kwam als een verrassing in de Friese hoofdstad, waar de sociale dienst bekend staat als progressief. Vier jaar geleden introduceerde men daar een 'energiebeleid' waardoor uitkeringsgerechtigden de stijgende energielasten deels terugkregen. “We kregen toen een dikke brief van de minister, we zaten toen op het randje van een bestuurlijke aanwijzing”, zegt Herder. De dienst behoort volgens Herder samen met die van Rotterdam en Groningen tot de 'koplopers' om uit de regelgeving 'te halen wat er te halen valt' voor mensen met een uitkering. Door de hoge werkloosheid in Leeuwarden (27 procent) dreigde een ongewenste tweedeling in de samenleving. Mensen met een uitkering konden een beroep doen op noodfondsen en regelingen voor kwijtschelding. Werklozen die te kennen gaven niet meer te willen werken werden met rust gelaten.

Eind vorig jaar sprak staatssecretaris Ter Veld Leeuwarden aan op dit milde sanctiebeleid. Zij vond dat langdurig werklozen verplicht konden worden tot herorienteringsgesprekken voor onder andere banenpools. Herder: “Wij vonden dat je die mensen niet achter de broek hoefde te zitten. Door de hoge werkloosheid hadden ze nauwelijks kans op werk.” Nu ligt dat volgens hem iets anders. “De werkgelegenheid stijgt licht.” Het beleid werd bijgesteld, echter niet voor de 'banenpoolers'. Het dwarse Leeuwarden werd tot de orde geroepen.

Wethouder E. Janssen (sociale zaken) is diep teleurgesteld. Niets had er op gewezen dat een dergelijke zware maatregel op stapel stond. Ter Veld had, zo zegt hij, zelfs een uitnodiging van Omrop Fryslan om met hem in debat te gaan van de hand gewezen. Janssen: “Er was niets om over te discussieren, zei ze. Leeuwarden en zij zaten op een lijn.”

Leeuwarden was de eerste gemeente waar, in december, een banenpool werd opgezet. Zeventig langdurig werklozen kregen vast werk als huismeester of concierge, beheerder van een wijkcentrum, suppoost of als medewerker van de plantsoenendienst. Zij werden in feite ambtenaar, maar ontvingen niet het bijpassende salaris, maar een minimumuitkering. Het is zinvol en bovendien vast werk, maar de Dienst Sociale en Economische Zaken ziet ook nadelen. “Iemand die vijf jaar ergens als concierge werkt, maar steeds op hetzelfde loon blijft zitten, terwijl hij ziet dat zijn collega die hetzelfde werk doet bijna het dubbele verdient... Ik kan me voorstellen dat zo iemand zegt, ik zie dit niet meer zitten”, zegt staffunctionaris J. Probst. Die mogelijkheid moet een 'banenpooler' hebben, “want”, aldus Probst, “wij vinden het niet reeel wanneer je mensen geen uitzicht biedt op vast werk dat evenredig wordt betaald. Als iemand de banenpool als eindstation heeft, bied je daarop immers weinig perspectief.”

Ter Veld vindt een banenpool wel 'volwaardige arbeid' en dientengevolge kan een werknemer die ontslag neemt worden gekort op een uitkering die hij daarna ontvangt. Janssen vindt dat Ter Veld twee onverenigbare grootheden verbindt: het begrip 'volwaardige arbeid' en 'verwijtbaar gedrag'. Als iemand een volwaardige baan heeft mag hij die immers vrijwillig opzeggen? Janssen: “Wij vinden het werk in een banenpool ook volwaardige arbeid, maar vinden wel dat het ook als zodanig betaald moet worden”. Het argument van Ter Veld dat het geld daarvoor ontbreekt wuift hij weg. “Als je een banenpooler part-time laat werken, verdient hij relatief evenveel als zijn collega die full-time werkt. Dan krijgt zo iemand een waardering in geld.”

Uit een eerste evaluatie van de banenpool blijkt volgens de wethouder dat de voormalig werklozen dolblij zijn met hun nieuwe baan. Janssen vreest echter dat er op den duur twee typen werknemers ontstaan: de reguliere en de 'banenpooler' die hetzelfde werk doet, maar daarvoor veel minder betaald krijgt. “Dat is een zeer ongewenste situatie. Daar komt bij, stelt Janssen, dat de kans op werk in Leeuwarden uitermate klein is. “Je kunt mensen wel tot iets verplichten, maar als de kans op werk nihil is daalt de motivatie. Het maakt voor mij verschil of je banen te vergeven hebt of niet.”

Morgen beslist het college of het in beroep gaat. Geeft Leeuwarden toe? Janssen aarzelt. “Wij vinden dat we gelijk hebben. Als je weet dat dit beleid van Ter Veld niet goed is kun je je afvragen of je als signaal geen protest moet laten horen. Daar staat tegenover dat je er veel energie in moet stoppen. En dat in een tijd dat we als gemeente voor een gigantische operatie staan met een nieuw werkgelegenheidsproject voor jongeren.”