De internationale reputatie van Wijn

Nederlandse belastingadviseurs zijn wereldwijd vermaard om hun creativiteit. Nu krijgt ook een staatssecretaris van Financiën internationale erkenning. Het Britse fiscale vakblad Tax Business rangschikt staatssecretaris Joop Wijn onder de vijftig invloedrijkste fiscalisten ter wereld. Het blad prijst hem om zijn in Nederland vrijwel onopgemerkt gebleven belastingverdrag met het eiland Man, een belastingparadijsje tussen Engeland en Ierland.

Waarschijnlijk wordt Joop Wijn liever geroemd om zijn prestigeproject `Werken aan winst', de modernisering en forse verlaging van de vennootschapsbelasting. Het tarief daalde al van 34,5 tot 29,1 procent en gaat nu in de richting van 25 procent. Daarmee stort de staatssecretaris zich in de internationale wedren naar de laagste belastingtarieven. Het gevolg is een tamelijk kale vennootschapsbelasting zonder stimuleringsmaatregelen. De nieuwe Duitse regering kiest voor een tegenovergestelde aanpak: Berlijn verhoogt sommige belastingtarieven en maakt zo geld vrij voor innovatie en onderwijs. In Nederland zit met name PvdA-woordvoerder Ferd Crone op die lijn. CDA-collega Frans de Nerée tot Babberich zet in op het laagst mogelijke tarief.

Hoe denken de buitenlandse investeerders over deze pogingen het vestigingsklimaat te verbeteren? De Amerikaanse Kamer van Koophandel heeft dat onderzocht in het licht van Wijns plannen. De meeste bevraagde multinationals hebben hier langer dan tien jaar een vestiging met honderden werknemers. Ze kozen voor Nederland om de gunstige geografische ligging, dicht bij hun klanten en met goede distributiekanalen. Het hoge opleidingsniveau van Nederlandse werknemers weegt ruimschoots op tegen de hoge lonen en de vergaande werknemersbescherming. De voor buitenlanders gunstige belastingwetgeving speelt een belangrijke, maar zelden doorslaggevende rol. In de loop van de jaren verloor Nederland overigens veel van zijn fiscale aantrekkelijkheid.

Maar op de hoofdkantoren in de Verenigde Staten zit men meer in de maag met het veranderde arbeidsethos. Nederlandse werknemers streven een bij Amerikanen onbegrepen evenwicht na tussen ijverig werken en aangenaam leven. Deeltijdwerk, een overvloed aan vakantiedagen en royale verlofmogelijkheden worden binnenkort aangevuld met een levensloopregeling. Dat soort karaktertrekken van `het oude Europa' vormen een concurrentienadeel bij investeerders voor wie de gedroomde levensloop bestaat uit hard en lang werken, zonder verlofregelingen.

Valt Nederland daardoor buiten de boot bij buitenlandse investeringen? Ja en nee. Een ruime meerderheid van de investeerders zegt toch wel te komen; de doorslaggevende, vooral geografische factoren veranderen immers niet. Het Amerikaanse onderzoek toont daarnaast aan dat de multinationals hun Europese investeringen terugschroeven. Ze openen ook elders vestigingen, vaak op een ander continent. Ook daarbij spelen fiscale motieven een ondergeschikte rol. Wie naar Europa wil, heeft Nederland nu op de shortlist van geschikte vestigingsplaatsen staan, samen met Duitsland, Engeland en Polen. Wijn wil op die shortlist blijven.

Het Amerikaanse onderzoek werd deze week besproken op een symposium in de Haagse sociëteit De Witte. Behalve de kortstondig aanwezige Joop Wijn spraken weinigen over het tarief. Veel meer aandacht kregen de stabiliteit en de betrouwbaarheid van de belastingwetgeving. Door dadendrang gedreven politici overschatten het belang van verleidelijke wetsregels bij het werven van investeerders. Zulke opzetjes, waar vooral staatssecretaris Willem Vermeend in grossierde, maken investeerders eerder schichtig. Vermeends lokkertjes moesten op last van Brussel al binnen enkele jaren worden geschrapt, waardoor Nederlands reputatie averij opliep. Daarvan heeft het land zich volgens verscheidene symposiumdeelnemers nog niet hersteld. Wijns inzet voor tariefsverlaging krijgt een sympathieker onthaal. Toch zegt meer dan tweederde van de multinationals dat Wijns belastingmaatregelen hun investeringsbeslissingen niet zullen beïnvloeden.

Op het symposium in De Witte klonk veel kritiek op de belastingdienst. Het arbeidsethos van Nederlandse werknemers wordt al nauwelijks begrepen, maar die van de inspecteurs helemaal niet. Door aanhoudende reorganisaties komen er steeds andere belastingambtenaren met elke keer nieuwe persoonlijke opvattingen over de vloer, zo klaagt men. Belangrijkste bezwaar bleek het Nederlandse `polderen'. De inspecteur legt een (voorlopige) torenhoge belastingaanslag als een onderhandelingsobject, in de verwachting dat een tegenbod komt en dat het eindresultaat in het midden zal liggen. Op een Amerikaans hoofdkantoor wordt men zenuwachtig van zo'n ondoorzichtig proces ver van huis. Ook de slome fiscale bureaucratie kwam als een groot probleem naar voren.

Joop Wijn komt daaraan tegemoet door de inspecteurs de vrije hand te geven in het zelfstandig nemen van beslissingen. Bij verscheidene multinationals slaat dat idee niet aan. Zij gaven op het symposium de voorkeur aan een efficiënte hiërarchische organisatie met een aanspreekbare autoriteit aan de top, boven autonome inspecteurs waar ze vaak niet mee overweg kunnen. Het onderzoek laat zien dat minder dan eenderde van de internationale bedrijven positief is over de relatie met de fiscus.

In de zaal nam alleen Frans de Nerée het voor de fiscus op. De parlementariër legde de investeerders uit dat de houding van de inspecteurs een reactie is op een te agressieve opstelling van hun belastingadviseurs. Die verweerden zich met de stelling dat het de taak en het recht van de adviseurs is te onderzoeken hoe ver ze kunnen gaan (grensverkenning). De belastingdienst daarentegen dient zich altijd netjes te gedragen.

Staatssecretaris Wijn ziet dat anders. Als het bedrijf zich open en eerlijk opstelt, zal de fiscus dat ook doen. Verscheidene multinationals zien wel wat in dat aanbod, tegen het advies van hun fiscale adviseur in. Als Joop Wijn op deze manier ongewenste belastingconstructies beter weet te bestrijden dan met een juridische aanpak, stijgt hij volgend jaar zeker boven zijn huidige 47ste plaats op het lijstje machtigen van Tax Business.