`Marokko niet de grenspolitie van Europa'

De grens van Europa voor illegale immigranten is in Noord-Afrika komen te liggen. Marokko krijgt steeds meer te maken met migranten, maar wil niet de rol van bewaker op zich nemen.

Voor Francis Nnadiukwu (45) uit Nigeria is de reis nog niet voorbij. Vorige maand werd hij opgepakt tijdens een razzia in de straten van de Marokkaanse hoofdstad Rabat na de bestorming door illegale immigranten van de grenzen bij de Spaanse enclaves Ceuta en Melilla. Zijn tocht richting Europa strandde in een gesloten kamp nabij de Noord-Marokkaanse stad Nador, waar hij zeventien dagen vast zat met circa 150 lotgenoten.

,,Niemand kon ons opzoeken. We kregen slecht te eten en er waren geen geneesmiddelen'', zo klaagt hij over de behandeling. De Marokkanen begrepen zijn Engels niet. Vorige week werd hij samen met een groep anderen gedumpt in het niemandsland bij de Algerijnse grens met de mededeling naar Algerije te lopen. Nu is hij terug in de Marokkaanse stad Oujda, waar hij samen met een groep illegalen zijn toevlucht heeft gezocht in het gebouw van de universiteit. Hij wil terug naar Rabat, waar hij wat vrienden heeft, maar de politie heeft naar zijn zeggen zijn geld gestolen. ,,In Marokko bestaan geen rechten'', aldus Nnadiukwu via zijn mobiele telefoon.

De illegale migratie richting Europa is sinds vorige maand nadrukkelijk aanwezig in Marokko. Na de bestormingen van de grenzen van Ceuta en Melilla door duizenden immigranten uit landen ten zuiden van de Sahara volgden chaotische deportaties, uitzettingen in de woestijn en uiteindelijk internering in gesloten kampen. Er vielen elf doden bij valpartijen en beschietingen. Ook zouden immigranten zijn bezweken tijdens hun tocht door de woestijn waar zij zonder voedsel door de Marokkaanse politie waren achtergelaten. Amnesty International en Artsen zonder Grenzen beschuldigden Spanje en Marokko van geweldplegingen en het negeren van de rechten van migranten.

Het is ook nooit goed, verzucht secretaris-generaal Omar Hilale in zijn werkkamer op het ministerie van Buitenlandse Zaken. Marokko werd er de laatste jaren aanhoudend door het buurland Spanje van beschuldigd onvoldoende te doen tegen de illegale immigratie. En als er dan eens wordt opgetreden, is er weer kritiek uit de andere hoek. ,,Goed, er zijn zaken voorgevallen die we betreuren. Maar vergeten wordt dat Marokko staat voor een probleem dat zich de laatste jaren heeft opgebouwd en dat wij onmogelijk alleen op kunnen lossen. We willen dat de illegale immigranten onze regels accepteren. Maar wat moeten we als ze hier blijven en zelfs haast militair geplande aanvallen op de grens ondernemen?''

De immigratieproblematiek dringt zich op als een van de belangrijkste punten die op de agenda staat voor de tiende Euromed-conferentie van regeringsleiders staatshoofden die zondag en maandag in Barcelona wordt gehouden. Leiders van de Europese Unie komen hier samen met hun collega's uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Ondanks het jubileum van de conferentie is er nog geen spoor van een gemeenschappelijk immigratiebeleid. En dat begint te dringen, nu de landen in Noord-Afrika zijn verworden tot de buitenwacht van het fort Europa, waar zich een groeiende groep immigranten verzamelt om de grens over te steken. De Europese Commissie schatte vorige maand het aantal Afrikaanse immigranten dat in Marokko en Algerije zijn kans afwacht op zo'n dertigduizend. Het is slechts een bescheiden voorproefje van wat zich de komende jaren zal aandienen, zo luidt de verwachting.

Voor Marokko dreigt de illegale immigratie een sociale en financiële molensteen te worden. ,,We hebben dit jaar al 80 miljoen euro moeten uitgegeven aan opvang, transport en het uitzetten van migranten'', aldus secretaris-generaal Hilale. ,,Dat is veel geld voor een land als Marokko.'' Alle mooie woorden vanuit Europa ten spijt is er tot dusverre geen cent aan hulp uit de EU gekomen, zegt Hilale. ,,Er zijn fondsen voor van alles en nog wat, maar Marokko staat hier alleen voor.''

Marokko heeft naar eigen zeggen inmiddels 3.000 voornamelijk Senegalezen en Malinezen naar hun landen teruggevlogen. De rest, een mengsel van verschillende nationaliteiten, zal eveneens worden gerepatrieerd, aldus de officiële verklaring. Maar hulpverleners en migranten getuigen dat weer groepen in het noorden de grens met Algerije zijn overgestuurd. ,,Zoals we eerder in ons rapport `Geweld en Immigratie' beschreven, worden ze afgezet in het niemandsland met de mededeling dat ze naar Algerije moeten lopen. Als ze aan de andere kant grenswachten tegenkomen, sturen die hen weer terug'', aldus Javier Gabaldón, een Spaanse medicus van de hulporganisatie Artsen zonder Grenzen die de immigranten in Marokko volgt.

Na de acties van de afgelopen maand is het aantal illegale immigranten dat zich ophoudt in de bossen rond de Spaanse enclaves volgens Gabaldón sterk teruggelopen. Maar dat is gebruikelijk met de nadering van de winter en de verwachting is dan ook dat de toestroom in het voorjaar weer sterk zal groeien. De kritiek is eenzijdig zegt secretaris-generaal Hilale: Algerije legt de immigranten geen strobreed in de weg en moedigt hen zelfs aan om naar Marokko te gaan, zegt hij. ,,Wij steunen de strijd tegen de illegale immigratie en de smokkelmaffia's, zelfs met onze beperkte middelen'', aldus Hilale. ,,Maar Marokko is een open land. Wij zijn niet de grenspolitie van Europa.''

Het eerder vanuit Duitsland en Italië geopperde idee om op Marokkaanse bodem kampen in te richten voor illegale migranten wordt dan ook krachtig van de hand gewezen. ,,Het probleem van de immigratie is niet met politie-optreden op te lossen'', aldus Hilale.

Marokko wil overleg tussen de Europese Unie, de Maghreb en de landen ten zuiden van de Sahara om te zorgen dat de illegale emigratie al in de landen van herkomst gestopt wordt. ,,We willen een regionale conferentie die met praktische oplossingen komt'', aldus de secretaris-generaal. ,,Wat we nu zien is nog maar het begin. Marokko houdt de immigratie niet tegen.''