Web van oplichting en omkoping in Washington

De zaak-Abramoff is potentieel de schadelijkste zaak voor de Amerikaanse Republikeinen.

Michael Scanlon was zo'n jongen die de toekomst van het conservatisme belichaamde. Jong, lenig, doordacht, een radde prater. Als woordvoerder van Tom DeLay, de Texaan die later leider van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden werd, had hij een belangrijke aanvullende gave: de camera hield van hem (en hij van de camera).

Achter zijn vrolijke verschijning ging een destructief karakter schuil, zou later blijken. Op de dag dat president Bill Clinton in 1998 moest getuigen over zijn relatie met Monica Lewinsky, maakte Scanlon binnenskamers amok. Hij ergerde zich eraan dat de Republikeinen om tactische redenen niet frontaal de aanval openden op het onethische gedrag van Clinton. In een e-mail schreef hij: ,,Je moet hem net zo lang schoppen tot hij dóód is.''

Diezelfde Scanlon stond maandag voor de rechter. Nadat hij in 2000 de politiek verliet en ging samenwerken met de best betaalde lobbyïst van Washington, Jack Abramoff, die eerder in het Witte Huis voor Ronald Reagan werkte, kwam hij in een web van oplichting en omkoping terecht.

Abramoff had connecties tot in de hoogste Republikeinse kringen. Zijn gewoonte was klanten veel te hoge bedragen te rekenen voor gunsten in Washington. De betreffende gunsten kreeg hij vervolgens gedaan door zijn Republikeinse vrienden te fêteren of om te kopen. Maandag bleek dat Scanlon heeft besloten in ruil voor strafvermindering met het onderzoek naar Abramoff mee te werken. Scanlon kijkt nu al uit naar zijn optreden. Tegen journalisten riep hij na de zitting: ,,Bedankt, jongens. We houden contact!''

De wending is een nieuwe klap voor de Republikeinen. Plamegate is al een gemene affaire. Het onderzoek naar de witwassen van Tom DeLay is schadelijk. Maar de zaak-Abramoff, schreef deze zomer Norman Ornstein van het conservatieve American Enterprise Institute (AEI), ,,is potentieel de grootste zaak van allemaal''.

In de zaak is al een medewerker van het Witte Huis aangehouden, zijn banden met georganiseerde misdaad gebleken, zouden tientallen politici oneigenlijk voordeel hebben gehad, en zijn voorvechters van de conservatieve revolutie, onder wie Ralph Reed (Christian Coalition), ontmaskerd als co-samenzweerders in het balletje-balletje dat Abramoff met zijn klanten speelde.

Abramoff is arrogant, hebzuchtig en corrupt, aldus Ornstein, maar in ,,een graad van smerigheid'' die hij niet voor mogelijk had gehouden. Hij voorziet niet alleen de val van politici, maar maakt zich vooral zorgen over de schade die de affaire aan het imago van het conservatisme toebrengt. ,,Dit kan een populistische reactie in het land teweegbrengen.''

De voorbeelden van Abramoffs werkwijze hebben soms iets absurds. Eerder werd bekend dat hij tachtig miljoen dollar van indianenstammen aftroggelde voor `gunsten' die de stammen met een paar telefoontjes naar Washington zelf ook hadden kunnen bereiken. Een andere zaak betreft de president van Gabon, die Abramoff vroeg om een ontmoeting met president Bush. Kan ik regelen, zei de lobbyïst. Voor negen miljoen dollar krijgt u er een paar congresleden bij, schreef Abramoff in 2003 aan president Omar Bongo. Een klein jaar later maakte de president van Gabon zijn opwachting in het Witte Huis.

Of dit aan de bemiddeling van Abramoff lag, is niet bekend. Maar duidelijk is dat Abramoff ook in het Witte Huis goede contacten had. De strateeg van Bush, Karl Rove, is net als Abramoff oud-voorzitter van de studenten-Republikeinen, en Rove nam zijn naaste assistente in 2001 over van Abramoff. Een Republikein die eerder dit jaar werd voorgedragen als staatssecretaris van Justitie heeft aan de Senaat verklaard dat Abramoff bij hem hoog opgaf van zijn relatie met Rove. En de in dit onderzoek gearresteerde Witte Huis-medewerker werkte voor Abramoff.

De contacten van de lobbyïst in het Congres waren zeker goed. De Republikeinse ex-leider Tom DeLay noemde Abramoff ooit ,,een van mijn beste en intiemste vrienden''. DeLay was destijds de man met wie Michael Scanlon een zo verwoestend mogelijke campagne tegen Clinton bepleitte: in het Huis was DeLay een drijvende kracht achter de afzettingsprocedure van de president. De laatste maanden frequenteert de uiterst conservatieve DeLay vaker de rechtbank dan het Congres. Hij wordt ervan verdacht geld te hebben witgewassen voor politieke campagnes in Texas. Het proces, dat gisteren inhoudelijk begon, wordt volgend jaar voortgezet.

Alles wijst erop dat DeLay door de affaire met Abramoff nog zwaarder geraakt zal worden. Washington is zwanger van speculatie dat zijn oud-medewerker Scanlon ook DeLays vele deals met Abramoff zal onthullen: er zijn voorbeelden beschreven van opzetjes die hij en Abramoff maakten. Dan hield Abramoff een indianenstam voor dat zijn casino's dreigden te sneuvelen door acties van christelijke groepen tegen gokken, de stam betaalde Abramoff voor een nieuwe lobbycampagne, en hij en DeLay deelden de opbrengst in de veilige wetenschap dat ze de anti-gokcampagne hadden verzonnen.

En de vraag is of het hierbij zal blijven. Een onderzoek van persbureau AP leerde vorige week dat Jack Abramoff zeker 27 politici voor zijn karretje heeft gespannen: als zij zich inzetten voor een klant van de lobbyïst, steunde de lobbyïst hun campagne. Onder hen de voorzitter van het Huis, de Republikein Dennis Hastert, maar ook de voorzitter van de Democraten in de Senaat, Harry Reid. ,,Weerzinwekkende voorbeelden van de manier waarop geld Washington regeert'', becommentarieerde The Washington Post.