Het nieuwe boeren

Via het project `Scoren met Nieuwe Wegen' worden jonge agrariërs geholpen bij het opzetten en ontwikkelen van nieuwe bedrijfstakken en producten.

Twee keer per dag melkte Gerben Wiebe de Boer (48) uit het Friese Tirns zijn 160 koeien. Dat was enkele jaren geleden. Nu heeft hij er een veehouderij van 350 stuks melkvee bij, 60 kilometer ten zuiden van Moskou. ,,En we kunnen doorgroeien naar 500'', aldus de lange Fries. In colbertje, coltrui en spijkerbroek staat hij in een bovenzaal van het Abe Lenstrastadion in Heerenveen.

Daar vond vorige week het symposium `Scoren met Nieuwe Wegen' plaats van het Nederland Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). Het diende als aftrap van een landelijk project met dezelfde naam, waarbij jonge agrariërs begeleiding krijgen bij het ontwikkelen van innovatieve ideeën en bij het opzetten van een businessplan.

Ondernemers als De Boer fungeren als inspiratiebron bij het project. Ongeveer 25 agrariërs, die intekenden op zijn workshop, luisteren muisstil naar zijn verhaal. Met gevoel voor understatement bracht De Boer zijn Russische avontuur voor het voetlicht.

Via via hoorde hij dat het ministerie van Economische Zaken ,,afdeling Oost-Europa enorme subsidiepotten heeft liggen als je met een goed plan komt''. De eerste Russische gegadigde wilde te veel geld voor zijn boerderij, bij de tweede kwam een lijk uit de kast. ,,De maffia moest nog 500.000 euro hebben, dus daar zijn we mee gekapt.'' De toehoorders grinniken. Uiteindelijk kwam De Boer ,,de grootste boer van Moskou'' tegen, die management voor zijn veehouderij zocht.

Een jonge boer vraagt hem naar zijn motivatie. ,,Uitbreiden in Nederland zat er niet in, dat vergde te veel kapitaal'', antwoordt De Boer. ,,Met hetzelfde geld kun je in Oost-Europa tien keer zoveel. Het rendement is vier keer zo hoog als hier.'' Hij hoopt zijn investering er na zes, zeven jaar uit te hebben. De Boer werkt het liefst met ,,gastarbeiders'' uit Oezbekistan. ,,Die doen hetzelfde werk vier keer zo goedkoop als de Russen, die 's morgens vroeg vaak al dronken zijn.'' En is het iets voor jullie, wil de discussieleider weten? ,,Nee'', antwoordt een jonge boerin gedecideerd. ,,Niet in Rusland, veel te corrupt.''

Het project `Scoren met Nieuwe Wegen' wordt ondersteund door het ministerie van Landbouw, de Europese Unie, LTO Nederland en GIBO Groep Accountants en is bedoeld voor jonge agrariërs die nieuwe wegen willen inslaan. In Heerenveen kwamen er ongeveer 85 jonge boeren uit Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel en Flevoland op af.

,,Het kan nu wel goed gaan met je bedrijf, maar wat wil je over vijf of tien jaar doen? Wie een toekomst wil hebben zal zich nu al moeten oriënteren binnen en buiten de eigen sector'', stelt projectleider Esther Hessel. Er vinden nog drie regionale bijeenkomsten plaats in het hele land, en nog eens veertig afdelingsbijeenkomsten van de 10.000 leden tellende NAJK. Men hoopt daar 2.500 jonge agrariërs te bereiken. Een jonge boer met een idee kan dit onder begeleiding verder uitwerken. In zes speciale bijeenkomsten schrijven ze hun eigen praktische bedrijfsplan, onder begeleiding van deskundigen op het terrein van marketing en boekhoudkunde. Ook wordt gekeken naar bedrijfseconomische en productietechnische aspecten en wordt beoordeeld of het plan haalbaar is.

Als je niets ziet in schaalvergroting, welke strategie kies je dan wanneer landbouwsubsidies onder druk staan? Kun je samenwerken met collega's om je kosten te drukken? Zoek je bedrijfsuitbreiding in het buitenland? Of richt je je op een heel nieuw product, zoals het melken van waterbuffels of het verhuren van `lodges' in je leegstaande boerenschuur?

Harald Droste van Droste's Hotel vertelt tijdens een workshop enthousiast hoe zijn idee om luxe hotellodges in voormalige boerenschuren te creëren, in de praktijk tot stand kwam. ,,Je moet vooral lef hebben, doorzettingsvermogen en bezieling'', vertelt hij de ongeveer vijftien jonge agrariërs in zijn gehoor. De landelijke ligging van zijn appartementen, het uitzicht en de rust staan garant voor succes, verzekert hij. De voormalige `grup' ofwel mestopslag is nu een badkamer. Bellen met bladen als Living en Seasons en met kranten is belangrijk. Nu is hij bezig met een nieuw concept: tenten verhuren.

,,Back to basic. Mensen willen in de natuur zijn, het tentdoek horen waaien. Het platteland is hip. Een lege boerenschuur kun je ook aan een architectenbureau verhuren'', tipt hij zijn toehoorders. Schapenhouder Jehan Bouma (31) uit Aldeboarn schiet Droste na afloop aan, die hem belooft wat interessante e-mailadressen toe te mailen.

Bouma houdt duizend schapen en wil innovatief ondernemen. ,,Nieuwe dingen verzinnen geven me een kick.'' Daardoor heeft hij nu een redelijke boterham, zegt hij. Een van die dingen was de verkoop van slachtrammen voor het jaarlijkse, islamitische offerfeest. Bouma: ,,Ik zorg ervoor dat de schapen geslacht worden, dat de opdrachtgevers weten wanneer dit gebeurt en wanneer ze hun vlees kunnen ophalen bij de slachterij.''

Vorig jaar zette hij 150 rammen af, dit jaar wil hij groeien naar 250 dieren. Nee, via internet bereik je deze doelgroep niet, stelt hij. De Fries heeft nu een contactpersoon, ,,een jonge allochtoon'', die hem van klanten uit vooral de Randstad voorziet. Vorig jaar startte Bouma met een nieuw idee: ,,sheep lease''. Liefhebbers kunnen tussen april en oktober bij hem schapen en lammetjes kopen (à 65 euro per stuk, gratis thuisbezorgd en inclusief verzorgingsinstructie) maar ook vier maanden gratis leasen. ,,Het zijn voornamelijk particulieren met een klein stukje grasland, die vroeger als hobby schapen hielden, maar opzien tegen de administratieve rompslomp'', licht hij toe. ,,De schapen houden het gras kort en maken het erf levend.'' Zijn voordeel: de lammeren worden verzorgd en hij bouwt ,,een leuke band op met burgers''. Dit jaar heeft hij dertig dieren geleast.

Jacob Nijhoff (22) uit Zwiggelte en Berny Remerink (22) uit Slagharen, die studeren aan het Hoger Agrarisch Onderwijs in Dronten, volgden de workshop over een samenwerkingsverband van acht varkenshouders, die hierdoor hun kosten wisten te drukken. ,,Ze doen de inkoop van veevoer en dieselolie gezamenlijk. Dat scheelt hun zo'n 20.000 euro per bedrijf per jaar'', vertelt Remerink, die later het melkveebedrijf van zijn ouders wil overnemen. Nijhoff ziet ook wel iets in samenwerking met collega-boeren. ,,Als de marges smaller worden, moet je een knop omzetten. Van een bedreiging moet je een uitdaging zien te maken.''

In het Friese Hartwert sloeg veehouder Cor Rijpma (55) een nieuwe weg in. Hij is een van de als inspirators gepresenteerde ondernemers op het symposium, waar hij vertelde over zijn switch van zwartbont melkvee naar waterbuffels. In de stal drommen de zwarte, harige melkbuffels met hun imposante, kromme horens nieuwsgierig samen. ,,Het zijn rustige en aanhankelijke dieren'', vertelt Rijpma. ,,We hebben 36 volwassen buffels en 33 kalveren.'' Vorig jaar verkocht de veehouder, die een maatschap heeft met zijn zoon, zijn 45 zwartbonte koeien. Om te kunnen groeien zou hij 50.000 liter melk aan quotum (het recht om meer melk te leveren) hebben moeten aankopen. Dat had hem 80.000 euro gekost. Te duur, vond hij.

Op zoek naar iets nieuws las hij in een landbouwblad over waterbuffels. Van buffelmelk wordt mozzarella, brie en yoghurt gemaakt. Van een collega-boer in Limburg kocht Rijpma zo'n veertig buffels. ,,De melkprijs van waterbuffels is 0,85 cent per liter, veel hoger dan de 0,30 cent die je voor gewoon melkvee krijgt.'' De waterbuffels geven weliswaar minder melk (2.000 tot 2.500 liter per jaar per buffel; de gemiddelde melkkoe levert 7.500 liter), maar zijn veel duurzamer, vertelt Rijpma. ,,Ze kunnen vijftien tot twintig jaar melk leveren, terwijl gewoon melkvee dat gemiddeld vijf jaar kan.'' Verder zijn de zwarte runderen minder kwetsbaar en zijn de melkrechten quotumvrij. Rijpma sloot een vijfjarig contract met een afnemer in Zevenaar, waar hij zijn buffelmelk twee keer per week heen rijdt. Hij is de zesde veehouder in Nederland met waterbuffels en wil doorgroeien naar honderd dieren. Hij ziet er toekomst in. ,,Buffelmelk bevat meer eiwit en calcium dan gewone melk en je kunt het ook drinken als je koemelkallergie hebt.''