Subsidie op suiker onhoudbaar

Europese landbouwministers vergaderen de komende dagen over een ingrijpende hervorming van het laatste `regime' in de EU: de suikerteelt.

De Europese landbouwministers die vandaag in Brussel vergaderen, hebben drie dagen voor hun `suikermarathon' uitgetrokken. Het zou sommigen echter niet verbazen als de 25 bewindslieden er vrijdag nog zitten. Alle ministers vinden een hervorming van de zwaar gesubsidieerde sector onvermijdelijk. Maar zo'n hervorming leidt tot het staken van de bietenteelt door boeren en ontslagen bij suikerfabrieken. Dat maakt de ingreep politiek erg gevoelig.

Door het protectionistische suikerregime, dat zo'n 2 miljard euro per jaar kost, ligt de garantieprijs voor suiker in de Europese Unie (632 euro per ton) drie keer boven het wereldmarktniveau. De consument betaalt. Met hoge tariefmuren worden concurrerenten geweerd, terwijl overschotten met subsidies op de wereldmarkt worden gedumpt. Suiker bleef als meest beschermde landbouwsector buiten schot bij de hervorming van het EU-landbouwbeleid in 2003, toen inkomenssteun voor boeren werd losgekoppeld van de productie.

Een panel van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) veroordeelde de EU onlangs na een klacht van belangrijke suikerproducenten als Brazilië en Thailand. Brussel kreeg tot volgend jaar mei om het suikerregime aan te passen. ,,De EU moet haar internationale verbintenissen nakomen'', onderstreepte eurocommissaris Marianne Fischer Boel (Landbouw) eind vorig week nog eens. Volgens haar betekent een akkoord over suiker ook een ,,aanzienlijke versterking'' van de Europese onderhandelingspositie bij de WTO-conferentie over handelsliberalisering volgende maand in Hongkong. Maar sommige lidstaten vinden dat Brussel zijn kruit beter droog kan houden.

Hervorming is ook onontkoombaar door de belofte van de EU aan de armste landen dat ze per 2009 onbelemmerd hun rietsuiker op de EU-markt mogen afzetten. Brussel gaat ervan uit dat de suikerimport hierdoor met een paar miljoen ton toeneemt. Dat betekent dat de EU-suikerproductie moet dalen om een toename van het suikeroverschot te voorkomen. Bovendien loopt het huidige suikerregime per 1 juli 2006 automatisch af.

Kern van het voorstel dat de Deense landbouwcommissaris deze zomer lanceerde, is verlaging van de suikerprijs met 39 procent in de periode 2006-2008. Ze gaat verder dan haar voorganger, Franz Fischler, die in 2004 in een voorlopig voorstel met een prijsverlaging van 33 procent kwam. Net als haar voorganger wil Fischer Boel boeren voor 60 procent compenseren met toeslagen die oplopen tot een totaal van 1,5 miljard euro per jaar, waarvan 74 miljoen voor Nederland. Het geld komt uit vermindering van subsidies voor export en suikerraffinage, waardoor de financiering niets extra kost.

Verder stelt Fischer Boel een herstructureringsfonds van 4,23 miljard euro in het vooruitzicht, dat via heffingen bij renderende suikerfabrikanten door de sector wordt gefinancierd. Ook het herstructureringsfonds moet stimuleren tot vermindering van de Europese suikerproductie, die in 2004/2005 20 miljoen ton miljoen bedroeg. Om de suikerproductie verder af te remmen wil Fischer Boel met subsidie de verwerking van bieten tot de brandstof bio-ethanol stimuleren. Haar voorganger wilde nog een gedwongen vermindering van de gesubsidieerde quota (van 17 naar 14 miljoen ton); Fischer Boel ziet daar voorlopig nog vanaf.

Het meeste verzet komt van elf lidstaten: Finland, Griekenland, Hongarije, Ierland, Italië, Letland, Litouwen, Polen, Portugal, Slovenië en Spanje. Het zijn niet toevallig de minst efficiënt producerende landen – mede door ongunstige natuurlijke omstandigheden. Hun ministers pleitten onlangs in een brief aan Fischer Boel voor een veel geringere prijsverlaging, die over een langere termijn wordt gespreid. Volgens ingewijden vormen Griekenland, Italië, Portugal en Spanje de `harde kern' van het verzet. Andere lidstaten zouden met enkele concessies te paaien zijn. Voorstanders van de suikerhervorming zijn de efficiënter producerende lidstaten, waaronder Frankrijk – doorgaans wars van landbouwhervormingen.

De EU moet ook rekening houden met de belangen van achttien voormalige kolonies die jaarlijks 1,3 miljoen ton suiker tegen het gunstige prijsniveau in de EU mogen afzetten. Zij verliezen door het hervormingsplan 300 miljoen euro ofwel de helft aan suikerinkomsten. De 40 miljoen euro extra hulp die de EU in het eerste jaar biedt, is volgens hen een schijntje. Ook de armste landen, die vanaf 2009 van vrije toegang tot de EU profiteren, willen een kleinere prijsverlaging. Maar EU-lidstaten, waaronder Nederland, vrezen dat die landen dan nog meer suiker naar de EU gaan exporteren. Zij waarschuwen ook voor fraude, waarbij bijvoorbeeld Braziliaanse suiker via de armste landen de EU binnenkomt.

Minister Veerman heeft een ,,substantiële'' daling van de prijzen bepleit. Maar te veel liberalisering zou er volgens hem slechts toe leiden dat Brazilië – meer dan 13 miljoen ton suikerexport in 2003 – de markt overneemt ten koste van de armste landen. Veerman wil ook meer compensatie voor boeren dan de 60 procent die Fischer Boel biedt. Het Europarlement, dat in dit dossier slechts mag adviseren, steunt hem daarin.