Omroep zonder reclame `hersenspinsel CDA'

Staatssecretaris Van der Laan (D66) verdedigde gisteren haar mediabegroting in de Kamer. Het CDA nam afstand van eerdere coalitieafspraken.

De kabinetsplannen voor de publieke omroep, concludeerde staatssecretaris Van der Laan (Media, D66) gisteren na afloop van het debat over de mediabegroting, ,,staan nog fier overeind''.

Zojuist had Tweede-Kamerlid Joop Atsma (CDA) gepleit voor het afschaffen van reclame op de publieke televisiezenders. Hij vindt dat de publieke omroep te afhankelijk wordt van reclameinkomsten. ,,En dat willen we niet''. Met dit standpunt neemt het CDA afstand van afspraken die zijn vastgelegd in het kabinetsplan Met het oog op morgen. Daarin staat dat vanaf 2008 de organisatie van de publieke omroep verandert maar dat reclame blijft. Eventuele teruglopende advertentieinkomsten worden niet door de overheid aangevuld, staat in het plan.

Aan Met het oog op morgen hebben de coalitiepartijen CDA, VVD en D66 zich eerder dit jaar gecommiteerd. Tijdens een nachtelijk debat in de Tweede Kamer, verdedigden de drie partijen het akkoord, met het CDA voorop. Atsma noemde de nota ,,prachtig''.

Maar nu de Kamer met Van der Laan in debat ging over de mediabegroting, bleek dat vooral het CDA, toegejuicht door de VVD, nu een heel andere toekomstvisie op het omroepbestel heeft dan dit voorjaar. Een voorgestelde verruiming van reclamezendtijd, onderdeel van Met het oog op morgen, is volgens beide partijen geen goed idee. Dat de VVD eigenlijk een reclamevrije omroep wil, was al langer bekend. Het standpunt van het CDA is nieuw.

Van der Laan nam de uitspraken van het CDA niet heel serieus. Ze noemde het ,,een soort hersenspinsel in het kader van de verkiezingen.'' Met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen, komend voorjaar, en de Tweede-Kamerverkiezingen in 2007, probeert de partij zich te profileren, vermoedt ze.

Veel kans van slagen heeft het voorstel volgens Van der Laan ook niet. Er is weliswaar een Kamermeerderheid voor afschaffing van de reclame op de drie publieke netten, maar de partijen denken heel anders over de consequenties daarvan. Het CDA wil dat de overheid de wegvallende STER-inkomsten compenseert voor de omroepen, voor de VVD is dat juist onbespreekbaar.

Kans van slagen of niet, wat zijn de eerder gemaakte coalitieafspraken over de publieke omroep nog waard, vroeg fractievoorzitter Femke Halsema (GroenLinks) gisteren tijdens de begrotingsbehandeling. ,,D66 is nog de enige coalitiepartij is die zich gebonden voelt aan de afspraken over de omroep. Een beetje treurig als je bedenkt dat zij in die afspraken het minste van hun eigen ideeën terug zagen.''

De discussie over reclame domineerde de behandeling van de mediabegroting gisteren grotendeels. Het voorstel voor een reclamevrije omroep kon op steun rekenen van VVD, PvdA, GroenLinks en SP. Ook D66 liet, bij monde van Kamerlid Bert Bakker, weten daar niet direct tegen te zijn.

Staatssecretaris Van der Laan vindt juist dat opbrengsten uit reclame een nuttige aanvulling zijn voor de publieke omroep, stelde ze in een brief aan de Tweede Kamer. De teruglopende opbrengsten uit reclame en de bezuinigingen van 11 procent op het omroepbudget wil ze opvangen door de zendtijd voor reclame met 54 procent te vergroten, met name overdag.

Dit voorstel kwam haar op hoon te staan van de oppositie. Van Dam (PvdA): ,,Toen Sinterklaas Zalm in zijn overtrokken euforie eerder dit jaar geld uitdeelde, stond de staatssecretaris helaas niet in de rij, evenmin als haar hulppieten Verhagen, Van Aartsen en Bakker.'' Maar ook CDA en VVD namen afstand van dit voorstel. Een publieke omroep onderscheidt zich juist van een commerciële doordat er zo min mogelijk reclame te zien is, vinden zij.

Van Dam zei na het debat dat het CDA een bom legde onder het omroepakkoord door te pleiten voor afschaffing van reclame. Volgens hem is het niet toevallig dat het CDA hier juist nu mee komt. Deze week spreken omroepen in Hilversum over maatregelen die nodig zijn om het dalen van de kijkcijfers te stoppen. Zo wil de raad van bestuur dat er een cultureel, een algemeen- en een jongerennet komt. Van Dam: ,,Atsma wil de omroepen misschien het signaal geven: `U hoeft geen rigoreuze besluiten te nemen, na 2007 kan alles weer anders zijn'.''

Coalitiepartij VVD koos gisteren het kamp van de oppositie door een voorstel van de PvdA over commerciële omroepen te steunen. Voor hen moeten reclameregels minder streng worden. Want zij vinden het niet eerlijk dat SBS en Talpa zich aan het Nederlandse reclameregime moet houden, terwijl RTL onder het veel soepeler Luxemburgs recht valt. Dat regime moet voor alle commerciële omroepen gaan gelden. De kijker kan een teveel aan reclame zelf afstraffen door weg te zappen, zei Tweede-Kamerlid Van Dam (PvdA).

Ook hier wil staatssecretaris Van der Laan niet van weten. ,,Ik ben niet van plan een verruiming van de reclamezendtijd te bieden'', zei Van der Laan tijdens het debat. Ze doet dat ook bij de publieke omroep ,,niet graag'', maar het kan niet anders. ,,Reclame is bij de publieke omroep nog steeds een gegeven. Ik zou het de belastingbetaler niet aan willen doen om 200 miljoen euro extra te moeten betalen.''