Sharon ontketent tsunami in Israëlische politiek

Sharons besluit uit Likud te stappen en een eigen partij op te richten is uit nood geboren. Een nieuw diplomatieke initiatief zou steeds op verzet van de Likudrebellen stuiten.

Voor de tweede keer in zijn lange, bewogen politieke leven richt de 77-jarige Israëlische premier Ariel Sharon een nieuwe partij op. `Nationale Verantwoordelijkheid' is de gedachte naam van de beweging, waarmee hij de electorale strijd met het mede door hem gestichte Likud, de herboren Arbeidspartij en de religieuze partijen wil aangaan. Centrum-rechts, liberaal en nationaal zijn de etiketten die door Sharons medewerkers op de nieuwe partij worden geplakt.

Het besluit, dat het begin is van een ingrijpende herschikking van het Israëlische politieke spectrum, heeft alle kenmerken van Sharons stijl. In zijn Engelstalige autobiografie `Warrior' schrijft hij dat ,,initiatief, beweging en actie'' in moeilijke situaties op het slagveld altijd te verkiezen zijn boven ,,afwachten en nietsdoen''. Niet voor eerst past hij in het leger gevormde ideëen toe in de politiek.

Na de onverwachte onttroning van de diep gekwetste Shimon Peres door de nieuwe leider van de Arbeidspartij, Amir Peretz, zag Sharon dat zijn regering op het punt stond te imploderen en dat binnen zijn eigen Likudpartij zich krachten ontwikkelen om ook hem met pensioen te sturen. Het was dus tijd voor een stoutmoedige manoeuvre, hoe onvoorspelbaar de uitkomst ook moge zijn. In de eerste reacties wordt daarom ook gesproken over een ,,politieke aardschok'', een ,,big-bang'' en een ,,politieke tsunami''. Het zijn termen die helemaal bij het fenomeen Ariel Sharon horen. Alles is zo groot als de omvang van zijn buik.

Zittend in de wachttoren van zijn ranch aan de rand van de Negevwoestijn kwam hij tot de slotsom dat hij waarschijnlijk nog een regeringsperiode als premier Likud zou kunnen leiden. Hij zou in de interne strijd om het leiderschap `Bibi' Netanyahu, de alleen nog bij een handjevol zeloten populaire ex-minister, makkelijk verslaan, hij zou met succes de hegemonie van Likud in de Knesset kunnen continueren, maar hij zou voortdurend geconfronteerd worden met de rebellen. Immers, Likud was en is nog steeds diep verdeeld over de ontruiming van de joodse nederzettingen in de Gazastrook. De kolonisten en de religieuze zionisten hebben hem het `verraad' niet vergeven en grijpen iedere gelegenheid aan Sharon te dwarsbomen.

,,Hij kreeg door het verzet van de rebellen in de Knesset de afgelopen weken niet eens een paar vacatures in de regering vervuld. Dat heeft hem ernstig aan het denken gezet'', aldus Eyad Arad, de strategische adviseur van Sharon. ,,Winnen van Netanyahu, algemene verkiezingen, het zouden Pyrrusoverwinningen zijn.''

Alles wijst erop dat het besluit om een nieuwe partij op te richten uit nood geboren is. En dat is meteen ook het belangrijkste verschil met de stichting van Likud (Eenheid) in 1973. Dat was een bundeling van rechtse krachten, versnipperd over Herut (Vrijheid) van Menachim Begin en de Liberale Partij. De nieuwe partij van Sharon zal rechts Israël splijten..

Toch zette Sharon door. Dat heeft alles te maken met een nieuw, eenzijdig diplomatiek initiatief, waarover hij in gesprek is met de Verenigde Staten. Met de Palestijnen wil hij niet praten, zolang president Abbas Hamas en de andere gewapende groepen ongemoeid laat. Na de ontruiming van de joodse nederzettingen in de Gazastrook wil hij enkele tientallen, kleinere nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever ontmantelen. Op deze manier wil hij in de nadagen van zijn politieke leven de grenzen vastleggen van het moderne Israël met een verenigd Jeruzalem als hoofdstad.

In het Israël van Sharon is ruim plaats voor de grote verstedelijkte nederzettingen rondom Jeruzalem en in het hart van de Westelijke Jordaanoever (Ariel en omgeving) maar niet meer voor de kleinere, verspreide gemeenschappen die alleen tegen een hoge, militaire en politieke prijs in stand gehouden kunnen worden. Hij wil ook – bij politiek leven en welzijn – de Jordaanvallei definitief geannexeerd hebben. Daarmee bepaalt Sharon de west- en oostgrenzen van de gebieden, waarin de Palestijnen van hem een eigen, gedemilitariseerde staat mogen oprichten.

Over het te verwachten succes van `Nationale Verantwoordelijkheid' wordt uiteraard al veel gespeculeerd. De premier is een zeer ervaren campagnevoerder. Zijn persoonlijke populariteit is goed voor zeker 20 zetels in de Knesset, maar hij ontbeert een organisatie, lokale afdelingen en activisten die de straat op gaan. Sharon is samen met president Bush de zwaarst beveiligste politicus ter wereld en dat zal hem ernstig belemmeren in zijn contacten met de kiezers.

Bepalend zal zijn of Sharon campagne gaat voeren met een nieuw, eenzijdig diplomatiek initiatief. Het idee van een definitieve, zij het eenzijdige regeling van het conflict spreekt bij veel Israëliërs tot de verbeelding. Dat kan dus een recept voor – eenmalig – succes zijn. Daar staat tegenover dat hij door Likud fel bestreden zal worden en dat de kleinere religieus-nationalistische partijen met hun aanhang onder de kolonisten een fusie overwegen. Zelfs wordt er al gesproken over een samengaan van Likud (zonder Sharon) met de Nationale Unie en de Nationale Religieuze Partij om te voorkomen dat er nederzettingen worden ontruimd.

Ter linkerzijde is Amir Peretz met een onversneden links programma al aan de verkiezingscampagne begonnen om de grote groep werklozen, armen en traditioneel op Likud stemmende immigranten voor de Arbeidspartij te winnen. Van alle kanten en op alle terreinen moet Sharon dus op zware oppositie rekenen. Het moet hem ongetwijfeld doen denken aan de vele malen dat hij met zijn commando's was omringd door vijandelijke troepen.