Geheime transporten door CIA

Volgens diverse bronnen gebruikt de CIA Europese luchthavens bij het vervoer van `spookgevangenen', terreurverdachten die zonder proces in geheime kampen verdwijnen.

Van Noord- tot Zuid-Europa komen er berichten dat Europese vliegvelden worden gebruikt door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA bij het vervoer van terreurverdachten.

Vorige week bevestigden de regeringen van Denemarken, Zweden, Noorwegen en Spanje dat kleine toestellen, waarvan de nummers overeenkomen met CIA-toestellen, op hun luchthavens tussenlandingen hebben gemaakt.

Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International en Human Rights Watch zeggen al langer te beschikken over informatie dat de CIA via Europa terreurverdachten van het ene naar het andere land overbrengt.

Vrijgelaten gevangenen, onder wie twee Canadese Syriërs en enkele Jemenieten, vertelden over korte vluchten, waarbij ze tijdens landingen en tussenstops geboeid en met kappen over het hoofd op de grond moesten liggen. De tijdsduur van de vluchten komt overeen met vluchten van het Midden-Oosten naar Europa.

Vrijwel alle gevangenen die zo worden vervoerd, eindigen in geheime gevangenissen, zegt de Canadees Stephen Toope, voorzitter van de onderzoeksgroep voor verdwijningen van de Verenigde Naties, in Londen voor een bijeenkomst van gevangenen die zijn vrijgelaten uit de gevangenis op de marinebasis Guantánamo Bay.

De stelligheid waarmee Toope een anekdote over de geheime vluchten en gevangenissen vertelt, doet rillingen over de rug lopen. Onlangs sprak hij met een agent van de Amerikaanse inlichtingendienst CIA die hem vrolijk vertelde: ,,We houden ervan hoe deze jongens verdwijnen.''

Deze jongens zijn terreurverdachten en bekenden van terreurverdachten, zegt Toope. Ze worden meestal niet op de slagvelden van Afghanistan of Irak opgepakt, maar elders. Het enige signaal dat ze zijn gearresteerd, komt van ongeruste familieleden. Letterlijk verdwijnen ze van de aardbodem. Het zou gaan om dertig tot honderd man.

De CIA houdt deze verdachten vast en ondervraagt ze volgens `verhoogde ondervragingsmethoden' die in de VS niet zijn goedgekeurd, op geheime locaties in het buitenland, buiten jurisdictie van de Amerikaanse rechters. De gedetineerden zitten in isolatiecellen en worden niet bezocht door het Internationale Rode Kruis. Onder de Geneefse Conventies voor Oorlogsrecht, waaraan de VS zeggen zich te houden, is de gevangennemende partij verplicht het Rode Kruis regelmatig toegang te verlenen tot gevangenen.

Het bestaan van deze gevangenissen is al enige tijd bekend. Vlak na de oprichting van de terreurgevangenis op de Amerikaanse marinebasis Guantánamo Bay, werd bekend dat binnen de `officiële' gevangenis een celblok was, waartoe het Rode Kruis geen toegang had. Ook in Afghanistan, Irak en op het Britse eiland Diego Garcia zouden zulke cellen zijn. Egypte en Jordanië zouden toestaan dat terreurverdachten op hun grondgebied werden ondervraagd.

Vorig jaar vertelden Amerikaanse generaals over zeker honderd `spookgevangenen' die door de CIA werden verborgen in Irak. Het Internationale Rode Kruis heeft zelf ook het vermoeden dat er geheime gevangenissen zijn, omdat sommige bekende Al Qaeda-verdachten, waarvan men weet dat ze zijn gearresteerd, in geen van de door het Rode Kruis bezochte kampen aanwezig waren.

,,Westerse regeringen kunnen niet net doen alsof er niets aan de hand is. Hun inlichtingendiensten weten het en hebben informatie over de gevangenissen en vluchten'', vermoedt Toope.

Meg Sattherthwaite van het Center for Human Rights and Global Justice in New York wijst op de verantwoordelijkheid en medeplichtigheid van Europese regeringen. ,,Ook langdurige eenzame opsluiting kan worden gezien als marteling. Door het lidmaatschap van de Raad van Europa hebben staten die wellicht gastheer zijn voor een geheime CIA-gevangenis, maar ook staten die toestaan dat terreurverdachten via hun grondgebied of luchtruim worden getransporteerd, de verantwoordelijkheid om dit te melden.''

De Raad van Europa heeft een onderzoek naar de `spookgevangenen' en de geheime transporten van de CIA aangekondigd.