Wie niet bedreigt, wordt niet gehoord

Beschaving is spreken met zachte stem omdat je bang bent dat je niet hoort wat de ander te zeggen heeft.

Toen Gandhi werd gevraagd wat hij vond van de westerse beschaving, antwoordde hij: ,,Ik denk dat dat een heel goed idee zou zijn.''

Het lijkt misschien ongepast om te spreken over een archaïsch concept als beschaving in een tijd dat de wereld en Nederland in brand staan. Er zit een barstje in het raam van de werkkamer van een minister. Er is een mus doodgeschoten. We hebben wel iets anders aan ons hoofd dan beschaving. Intussen meldt de krant dat bedreigingen van lokale bestuurders en ambtenaren eerder regel dan uitzondering zijn geworden. Iemand verliest zijn uitkering, iemand verkrijgt geen bouwvergunning, iemands buurman krijgt wel een bouwvergunning, iemand wordt beboet voor een verkeersovertreding, iemand wordt geacht waterschapsbelasting te betalen, of iemand ergert zich aan een boom in een plantsoen die licht wegneemt. En wat iemand doet is dat hij de verantwoordelijke beambte opbelt en met de dood bedreigt. Of hij opent een website waarop hij zijn dreigementen met de wereld deelt. Ook de man die de mus heeft doodgeschoten, is inmiddels bedreigd. Het is erg in de mode. Wie niet bedreigt, wordt niet gehoord.

Voor ministers is het een uitkomst. Daarom was minister Verdonk zo triomfantelijk aangeslagen toen zij wereldkundig maakte dat zij was beschoten, althans dat het raam van haar werkkamer was beschoten toen zij er niet was, althans dat er iets tegen het raam was gekomen, althans dat dat waarschijnlijk was omdat er een barstje in het raam zat dat er eerder nog niet zat, dat althans nog niet eerder was opgemerkt. Een minister die wordt bedreigd krijgt, behalve prestige, ongekende bevoegdheden. Met het excuus dat haar persoonlijke veiligheid in het geding zou zijn, kan minister Verdonk eisen dat kritiek op haar onmenselijke beleid door de politie het zwijgen wordt opgelegd. Het wachten is op de minister-president die wijze dingen zal zeggen als ,,dit is typisch een voorbeeld van hoe we niet met elkaar om moeten gaan in dit land'' en die onder verwijzing naar normen en waarden zijn minister zal bijvallen in haar repressie van kritiek.

Beschaving is geen kwestie van normen en waarden, maar van het vermogen in te zien dat je zelf schuldig bent aan een klimaat waarin iemand die een mus doodschiet persoonlijke beveiliging nodig heeft, wanneer je een mediahype organiseert rond het feit dat je bent beschoten voordat vaststaat dat dat geen feit is. Beschaving is geen kwestie van repressie uit naam van de beschaving, maar van waardige acceptatie van kritiek. Je hoort vaak zeggen dat bewindslieden een voorbeeldfunctie zouden moeten hebben. Het probleem met dit land is dat bewindslieden uit electorale overwegingen het voorbeeld volgen van de straat en beweren dat het een goede zaak is om te zeggen wat je denkt en te doen wat je zegt. Wie een dergelijke assertiviteit hoger aanslaat dan het bevorderen of herstellen van cohesie door ook wel eens niet te zeggen wat je denkt en oor te hebben voor wat de ander zegt, moet niet raar opkijken als precies dit type assertiviteit de norm wordt. Wie denkt dat het stoer is om neoconservatieve fermheid uit te stralen, moet geen wonderen verwachten van zachtmoedige medemenselijkheid. Wie een film maakt tegen een religie en eist dat die wordt vertoond in het nationale parlement, als symbool voor de gedachte dat de hele natie tegen die religie is, moet niet verbaasd zijn als de hele natie gaat geloven dat het goed is om tegen die religie te zijn.

Wie onwenselijke meningen wil verbieden, door een wet uit te vaardigen tegen het vergoelijken van internationale misdrijven of door spandoeken en affiches door de politie te laten verwijderen, moet inzien dat steeds meer mensen het idee krijgen dat het acceptabel zou zijn om de ander het recht op zijn mening te ontzeggen.

Beschaving is spreken met zachte stem omdat je bang bent dat je niet hoort wat de ander te zeggen heeft. Ik denk dat dat een heel goed idee zou zijn.

Schrijver en dichter