Want dieren zijn precies als mensen

,,Want dieren zijn precies als mensen

Met dezelfde mensen-wensen

En dezelfde mensen-streken

Dat komt allemaal in de krant, van Fabeltjesland,

(Van Fabeltjesland!), van Fa-bel-tjes-land!''

,,Ja, lieve kijkbuiskinderen, ook vandaag was er weer een commotie van jewelste in het Grote Dierenbos. Maikel de Mus, die het laatst was gezien terwijl hij, `op zoek naar een lolletje,' zoals hij zelf zei, in de richting van het Enge Bos vloog, heeft al dágen helemaal niets meer van zich laten horen. Er gaan geruchten daar, vertelde Bor de Wolf in het Praathuis, dat Maikel de Mus het Frisian Expo Center is binnengevlogen. De dieren in het Praathuis maken zich ernstige zorgen.''

We zetten de televisie even uit. Ook hier is inmiddels alles in rep en roer. Maikel de Mus, die inderdaad het Frisian Expo Center is binnengevlogen, daar 23.000 steentjes omgooide van de vier miljoen die stonden opgesteld voor de wereldrecordpoging dominostenen omgooien – ongetwijfeld een dierenrecord – kon niet gevangen worden, en werd daarom neergeschoten door een medewerker van Duke Faunabeheer. Laten we ons eens proberen de pure suspense voor te stellen. Het geld, de televisierechten, de hooggespannen verwachtingen van de internationale domino-subcultuur, miljoenen kleurige dominostenen in ingewikkelde patronen, met daartussen een fladderend ongericht projectiel. Die stenen zet je niet zomaar weer overeind, vóór vrijdag. Vergunning of geen vergunning, kan mij het schelen, moet de organisator gedacht hebben.

Inmiddels houdt de mus verscheidene instanties bezig – Dierenbescherming, politie, ministerie van LNV, de provincie Friesland en nog wat dierenrechtenorganisaties – en zijn zowel organisator als schutter meerdere keren met de dood bedreigd.

Een doodsbedreiging! Wauw! Het doodschieten van een mus staat in Nederland dus op één lijn met het doodschieten van een politicus, het uitzetten van asielzoekers en illegalen, of bijvoorbeeld het zeggen van nare, of juist hele lieve, dingen over een bepaalde bevolkingsgroep. Voorwaar, onze dierenliefde, en dus ons beschavingspeil, kent geen grenzen. Immanuel Kant zei het al in 1785: ,,Wat iemands hart ingeeft, kunnen we aflezen uit zijn omgang met dieren.'' Ook het hart van Geert Wilders moet wel heel groot zijn, afgelezen aan de beloning die hij uitloofde voor de gouden tip over de twee criminelen die in Spijkenisse het hondje van een invalide vrouw ophingen.

,,Dieren zijn precies als mensen'' lijkt ook het idee achter het kinderboekje Anders is leuk!, dat vanaf vandaag gratis wordt uitgedeeld. De boekjes, in een oplage van een miljoen, zijn betaald uit de opbrengst van de oranje `respect' polsbandjes, en moeten kleine kinderen respect bijbrengen voor `anderen'. Hoofdpersoon `Anders', een kameleon, komt op reis een heleboel verschillende dieren tegen. ,,Ze waren allemaal anders dan ik. En ze konden ook allemaal dingen die ik niet kan.'' Vermoedelijk is de doelgroep nog te klein om te bedenken dat die dieren elkaar onmiddellijk zouden opvreten.

Maar in zekere zin zijn dieren voor ons inderdaad `de ander'. En hoe we daar in Nederland tegenaan kijken, blijkt uit de tentoonstelling Document Nederland: Dierbaar, in samenwerking met NRC Handelsblad georganiseerd. Fotograaf Jan van IJken legde sinds 2002 vast hoe mens en dier in Nederland met elkaar omgaan. Zo zien we een reddingsactie voor een eend die met een gebroken poot op het ijs zat. Twee medewerkers van de dierenambulance en een vijfkoppig duikteam van de brandweer, plus boot, rukten ervoor uit. Toen een duiker de vogel naderde, vloog die weg. Ook zien we een workshop `Koe knuffelen' voor de Amsterdamse politie. Honden die in bed slapen. En een operatiekamer met tien stuks medisch personeel, chirurgen, anesthesisten, assistenten, omgeven door high tech apparatuur. De patient is er niet meer tussen te ontwaren – het blijkt een kat te zijn.

Pal daarnaast, foto's van tienduizenden opeengepakte kalkoenen in een `opfokstal'. Zonder verdoving gecastreerde biggen. Afgebrande staartjes. Baby-eendjes op een lopende band voor de sortering. Duizenden eendagskuikentjes die gesekst worden – de haantjes worden direct vergast. Kuikens, hangend in soort carrousel die hun snaveltjes afbrandt.

Ik had de beestjes graag een naam gegund, net als Maikel de Mus, maar ik – en blijkbaar de rest van Nederland met mij – kan me even niet identificeren met honderdduizenden piepkuikens per dag. Van IJken vertelde in deze krant over de moeite die het hem kostte om toegang te krijgen tot agrarische bedrijven: ,,Er is grote angst voor negatieve publiciteit''. Begrijpelijk. Hoe esthetisch je het ook fotografeert, de bio-industrie blijft een weerzinwekkend, met geen enkel excuus goed te praten fenomeen.

Maar, zoals alle massamoordenaars weten: ,,Één dood is een tragedie, een miljoen doden is een statistiek''. Dieren zijn precies als mensen, zolang het er maar niet te veel zijn. Het makkelijk identificeerbare zwijntje Sneeuwvlokje – weet u nog? – moest en zou gespaard blijven; alle andere, niet-witte zwijntjes mochten dood.

Van IJkens foto's herinneren opvallend vaak aan schilderijen op Beestachtig mooi, de tentoonstelling over mens en dier in het Van Gogh Museum. De kunstmatige inseminatie bij een konijn – stok in achterste – lijkt sprekend op een prent uit de serie The Four Stages of Cruelty van William Hogarth, waarop een jonge kwelgeest een pijl in de anus van een hondje steekt. Op dezelfde prent zien we een hondengevecht, een kat die, voorzien van twee ballonnen, uit een raam wordt gegooit, en een vogel waarvan de ogen worden uitgebrand. Hogarth hoopte met zijn goedkoop verkrijgbare prenten dierenmishandeling tegen te gaan, en te tonen hoe wreedheid zich niet tot dierenslachtoffers beperkt.

Immanuel Kant was het daarmee eens en schreef over deze prenten: ,,Wat iemands hart ingeeft, kunnen we aflezen uit zijn omgang met dieren. Hogarth laat dit zien in zijn prenten. Hij laat zien hoe wreedheid groeit en zich ontwikkelt.'' De Amerikaanse hoogleraar gedragswetenschappen Frank Ascione gaf hiervoor de wetenschappelijke onderbouwing in de context van de Twentse dierenbeul-zaak: ,,Uit onderzoek is gebleken dat degenen die dwangmatig dieren martelen, uiteindelijk vaak ook gewelddadig worden tegen mensen.'' (in dagblad Trouw.)

Wat lezen we in de foto's van Van IJken over het hart van Nederland? Een ten diepste geïndustrialiseerde natie van commercieel verantwoorde psychopaten, waar een voorkeursbehandeling voor enkelen de totale onverschilligheid jegens velen moet verhullen, het geweten in slaap gesust door Sneeuwvlokje het zwijn en werkjes als Anders is leuk!

(Plotseling aanzwellend orgeltje) ,,En nu maar knus naar jullie warme nest. En denk erom: oogjes dicht, en snaveltjes toe! Slaap lekker!''