In dubio: wel of geen gemeenschap van goederen

Iedereen met een partner zou rekening moeten houden met de vraag: wat gebeurt er bij een scheiding met de gezamenlijke bezittingen? De mogelijkheid dat een relatie wordt ontbonden is namelijk verre van denkbeeldig. Gemeenschap van goederen of niet?

De gemiddelde aanstaande zal toch raar opkijken als hij na maanden van moed verzamelen eindelijk dé vraag stelt, en het antwoord krijgt: Ja, ik wil met je trouwen en mijn leven met je delen, maar wat ik aan salaris verdien houd ik zelf en de erfenis van tante Eugenie is straks ook voor mij alleen.

De timing van de aangezochte in het voorbeeld is misschien wat strak, maar toch is het raadzaam niet lang te wachten met af te spreken wat er door het huwelijk gebeurt met de bezittingen van bruid en bruidegom. Hoe tegennatuurlijk dat ook moge aanvoelen; op het hoogtepunt van verliefdheid voorzieningen treffen voor een echtscheiding is makkelijker dan wanneer de eerste barstjes zichtbaar zijn.

De hoofdvraag is hoe ver de partijen willen gaan in het versmelten van hun bezittingen: Is mijn dijn, of houden we die dingen gescheiden? Niets doen is ook een beslissing. In Nederland worden bij het jawoord de bezittingen van de echtgenoten gezamenlijk bezit: alles wat ze voor het huwelijk hadden, en alles wat erbij komt.

Een belangrijke reden om het anders te willen regelen, is dat onder bezittingen ook schulden vallen. Dat speelt vooral als een van de twee een eigen onderneming heeft en daardoor een aansprakelijkheidsrisico loopt. Door de vermogens gescheiden te houden, wordt de ander beschermd. Daarvoor moeten de toekomstige echtgenoten huwelijkse voorwaarden sluiten, een contract dat door de notaris wordt opgesteld over het eigendom van de bezittingen. Het is belangrijk passende huwelijkse voorwaarden te kiezen: de `ouderwetse' koude uitsluiting, het jaarlijks verrekenbeding of het finaal verrekenbeding. Zulke afspraken kunnen ook in samenlevingscontracten worden opgenomen.

Gemeenschap van goederen

Dit is de eenvoudige en goedkope optie. Zoals gezegd, bij het trouwen ontstaat de `goederengemeenschap' vanzelf, zonder extra kosten. En het beheer van de gemeenschap vergt geen administratieve handelingen, wat bij huwelijkse voorwaarden vaak wel zo is. Ook de afwikkeling is eenvoudig, in theorie: in geval van scheiding of overlijden wordt het vermogen gewoon door twee gedeeld.

De gemeenschap komt tegemoet aan het gevoel dat veel partners hebben, dat zij samen hun leven willen opbouwen. Het vermogen dat zij daarbij verwerven is dan ook van hen samen, wie het ook binnenbrengt. Vooral bij huwelijkspartners die geen grote (onverzekerbare) aansprakelijkheidsrisico's lopen, en die geen grote erfenissen of andere vermogensbestanddelen verwachten, komt de gemeenschap van goederen ook praktisch het meest aan dit gevoel tegemoet. Voordeel van echte gemeenschap is ook dat het eenvoudiger is vermogensbestandelen naar de kinderen over te hevelen.

Huwelijkse voorwaarden

Het kost tijd en geld om vooraf de verdeling van de bezittingen vast te leggen, en tijdens het huwelijk de noodzakelijke administratie bij te houden. Maar bij een eventuele scheiding zou het juist tot minder conflicten leiden.

Bij de `koude uitsluiting' blijven de vermogens volledig gescheiden. De term is afgeleid van het meest voorkomende resultaat: de vrouw staat in de kou. Deze voorwaarden werden vroeger vaak opgenomen op initiatief van de vader van de bruid die de erfenis voor de dochter veilig wilde stellen. Dat pakt in de praktijk vaak ongunstig uit voor de vrouw, die thuis bleef en de kinderen opvoedde, en de erfenis besteedde aan familievakanties, terwijl de man kon sparen.

De uitsluiting kan worden opgewarmd door toevoeging van het jaarlijks verrekenbeding. De basis is nog steeds uitsluiting, maar wat er aan het eind van het jaar van de inkomens overblijft, wordt tussen de partners verdeeld. In de praktijk komt vaak weinig van de jaarlijkse verrekening terecht: in een goed huwelijk ga je niet onder de kerstboom het geld verdelen, en in een slecht huwelijk al helemaal niet. De minst verdienende is dan slecht af. Inmiddels is er een wet waardoor het vermogen aan het eind van het huwelijk toch verdeeld kan worden.

Een modernere variant is het finaal beding, of `alsof-beding'. Daarmee kunnen echtgenoten het risico van schulden uitsluiten, maar toch recht doen aan de gedachte dat ze vermogen samen hebben opgebouwd. De vermogens zijn gescheiden, maar aan het eind wordt verrekend alsof er een volledige gemeenschap was.

M.m.v. mr P.A. Noort van Nouwen Notarissen.